J van Dixhoorn. Onverklaarde lichamelijke klachten: een omvangrijk probleem, maar nog weinig zichtbaar in opleiding en richtlijnen. Ingezonden. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 2006, 150; 1317-1318 In een recent nummer van dit Tijdschrift werd de problematiek van somatoforme stoornissen besproken (1). Het is de meest voorkomende categorie van DSM-IV in de somatische gezondheidszorg en slecht toegankelijk voor de gebruikelijke medische behandeling, van huisarts of specialist. Het probleem is dat somatoforme stoornissen bestaan uit (ernstige, chronische) lichamelijke klachten die niet of te weinig herleidbaar zijn tot een bekende ziekte. Met andere woorden, de arts komt niet uit met doen waar hij goed in is en toch wordt zijn hulp gevraagd. Graag wil ik een behandelstrategie onder de aandacht brengen die juist deze onzekerheid als uitgangspunt neemt. Ik doel op het procesmodel van adem- en ontspanningstherapie, dat gericht is op het hanteren van complexiteit en onzekerheid (2). We gaan uit van de volgende feiten. Er is niet één duidelijke oorzaak, meestal zijn er veel mogelijke oorzaken, het is dus complex. De patiënt wil misschien behandeld worden, maar zoekt vooral helderheid en wil weer 'regisseur' worden in plaats van slachtoffer (1). Er is vrijwel altijd een hoge gespannenheid, en we laten in het midden of dit oorzaak, gevolg of een onderhoudende factor is. In een dergelijke onzekere en complexe situatie raden Wilson en Holt aan om een globale doelstelling te formuleren en samen met de patiënt de respons op diverse strategieën te observeren en bespreken (3). Zij raden aan om naar een nieuwe 'attractor' te zoeken die het systeem van de patiënt beïnvloedt. Adem- en ontspanningstherapie (AOT) kan als zo'n nieuwe input fungeren. Het is geloofwaardig, omdat gespannenheid meestal aanwezig is en stoort. Het is niet specifiek gerelateerd aan de klachten, maar verlegt de aandacht naar de leefstijl en de gespannenheid als voedingsbodem voor klachten en dysfunctioneren. Het biedt de patiënt instructies die hij of zij zelf kan toepassen. AOT volgens een procesmodel stelt de behandelaar in staat om los van de protocollen van de klassieke ontspanningsmethodes, in een klein aantal keren de elementen te vinden van ontspanningsinstructie die voor de individuele patiënt werkzaam zijn. Uit de jaarlijkse registratie van de Adem- en Ontspanningstherapie Stichting (AOS) blijkt dat veel klachten die onder somatoforme stoornis vallen behandelindicaties zijn: o.a. hyperventilatie, hoofdpijn, chronische vermoeidheid, RSI, Whiplash, fibromyalgie, chronisch pijn (4). Deze registratie geeft aan welke behandelindicaties met AOT in voldoende mate te verhelpen zijn. Het zegt echter niet hoeveel van de patiënten met een dergelijk klachtenbeeld voldoende geholpen zijn met AOT. Een proefbehandeling AOT van 3-4 sessies kan goed fungeren als een van de eerste behandelopties in een stepped care model, omdat dit als screening fungeert of de indicatie terecht was. Wanneer aan een richtlijn gewerkt gaat worden zou een zinvolle vraagstelling zijn voor onderzoek: bij hoeveel en bij welke patiënten is een proefbehandeling AOT effectief? Dr. J.J. van Dixhoorn Literatuur (1) Mast RC van der. Onverklaarde lichamelijke klachten: een omvangrijk probleem, maar nog weinig zichtbaar in opleiding en richtlijnen. Ned T Geneesk 2006; 150(12):686-692. (2) Dixhoorn JJ van. Ontspanningsinstructie. Principes en oefeningen. Maarssen: Elsevier/Bunge, 1998.