IMPLEMENTACJA ZASAD RELIGIJNYCH W SFERZE POLITYCZNEJ, RED. NAUK. RYSZARD MICHALAK, ZIELONA GÓRA 2016 Jarosław Macała GEOPOLITYKA RELIGII JAKO SZCZEGÓLNY SPOSÓB BADANIA RELACJI MIĘDZY PRZESTRZENIĄ A POLITYKĄ Wstęp Na małą rolę religii w badaniach na Zachodzie przez wiele dekad wpływało rozu- mienie naukowości opartej na racjonalnych i empirycznie weryfikowalnych twierdze- niach. Do tego dochodził specyficzny klimat intelektualny, wyrażany przez paradyg- mat sekularyzacji czy wręcz quasireligijną wiarę, że w imię modernizacji i postępu re- ligia odgrywa w życiu indywidualnym i społecznym coraz mniejszą rolę, aż w końcu zaniknie 1 . Takie ignorowanie czynnika religijnego Zachód uznał za wzór do naślado- wania w innych częściach świata i cywilizacjach, ale nie stał się on tam regułą. Wprost przeciwnie, religia odgrywała i odgrywa bardzo znaczącą rolę w procesach politycz- nych w innych cywilizacjach 2 . W zasadzie wzrost zainteresowania religiami jako przedmiotem badań naukowych w ostatnich dekadach stał się funkcją ich odrodzenia, widocznego także w świecie za- chodnim /np. fenomen polskiej „Solidarności”/ i zaznaczających się tam procesów de- sekularyzacji. Warto tutaj wspomnieć także znaczny potencjał „Nowej Chrześcijań- skiej Prawicy” w USA, łączącej aspiracje polityczne z religijnymi oraz kulturowymi. Jednak trend wzmacniania się, a nie osłabiania znaczenia religii jest wyraźniej wi- doczny np. w cywilizacji islamu, najpierw w postaci wojny domowej w Libanie, póź- niej rewolucji irańskiej w 1978-79 r. i narastającej presji ruchów i partii islamistycz- nych w Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie czy w Azji Wschodniej. Rola religii ro- śnie również np. na Półwyspie Indyjskim, choćby w postaci silnych ruchów ekstremi- zmu hinduskiego czy sikhijskiego. Także w Izraelu, gdzie na tle dużej skali konfliktu izraelsko-palestyńskiego wzrosło znaczenie radykalnych ruchów i partii religijnych żydowskich. Przybierając coraz częściej formę religijnie motywowanej przemocy 3 . Dlatego dziś w zachodnim kręgu cywilizacyjnym nie dziwią już podobne oceny: „Poli- tyczna rola religii okazała się jednym z najpilniejszych filozoficznych i praktycznych 1 P. Burgoński, M. Gierycz, Politologia i religia. Wprowadzenie, [w:] Religia i polityka. Zarys problematyki, red. P. Burgoński, M. Gierycz, Warszawa 2014, s. 19. 2 M. Marczewska-Rytko, Religia i polityka w globalizującym się świecie, Lublin 2010, s. 80-81. 3 R. Scott Appleby, Fundamentalist and Nationalist Religious Movements, [w:] A Companion to Political Geography, red. J. Agnew, K. Mitchell, G. Toal, Malden-Oxford-Carlton 2003, s. 378; G. Corm, Religia i polityka w XXI wieku, Warszawa 2007, s. 12, 27-28. 187