Giriş Sözlü gelenekte şiir söyleyen veya destan anlatan kişilerin bu mesleği nasıl ve ne zaman tercih ettikleri, hangi or- tamlarda yetiştikleri, kimler tarafından eğitildikleri, destan anlatma veya şiir söyleme yeteneğini ne şekilde kazandık- ları bu alanda araştırma yapanların hep gündeminde olmuştur. Bir müzik aleti ile binlerce mısralık şiirler söyleyebilme yeteneğine sahip sanatçıların bulundu- ğu Türk topluluklarının hem Avrupalı hem de Rus araştırmacıların ilgisini çek- tiğini görmekteyiz 1 . Özellikle Orta Asya Türk toplulukları üzerinde araştırmalar yapan Rus Türkologlar, bu konularda önemli çalışmalar yapmışlardır. Son yıllarda ise bağlam merkezli halkbilimi kuramlarının ortaya çıkışıyla birlikte halk edebiyatı ürünlerinin icra ortamı, bu ortam içindeki icracıların kimliği daha da önem kazanmıştır. Bu nedenle hem Türkiye’de hem de Türkiye dışında- ki halk edebiyatı araştırmalarında artık anlatıcılara da geniş bir yer ayrılmakta- dır. Anlatıcıların geleneksel yetişme şartlarını takip etmek isteyen araştırma- cılar genellikle usta anlatıcıların bilgile- rine ve hatıralarına başvurmaktadırlar. Bu sayede usta-çırak ilişkisi içinde yetiş- miş ve anlatıcı olma yeterliliğini göster- miş bir kişinin birikimi, araştırmacının çalışmasına malzeme teşkil etmektedir. Bu konuda bilgi almak amacıyla baş- vurulabilecek ikinci bir kaynak, çeşitli adlarla anılan anlatıcıların anlattıkları destanların veya hikâyelerin kendileri- NECEP OGLAN DESTANI’NDA TÜRKMEN BAHŞILARININ EĞİTİMLERİ VE İCRA ORTAMLARI Education of Turkmen Bahsis and their Performance Environment in Epic of Necep Oglan Halil İbrahim ŞAHİN* ÖZET Necep Oglan destanı, bir Türkmen bahşısının bahşı olma serüvenini anlattığı gibi bahşıların icra or- tamları hakkında bilgiler içermektedir. Destanda bahşıların eğitim süreçleri, bahşılığa geçişteki sınavları ve alınan sembolik hediyeleri ve sanatlarını icra ettikleri alanlarla ilgili ayrıntılı kayıtlar yer almaktadır. Bütün bunlar, destanlarla bahşılık geleneği arasında sıkı bir ilişkinin olduğunu göstermektedir. Yapılan de- ğerlendirmelerin sonucunda konusuyla diğer Türkmen destanlarından ayrı bir konumda bulunan Necep Og- lan Destanı’nın Türkmen bahşıları üzerine yapılan çalışmalara katkı yapabileceği ve destan metinlerindeki bağlama ait bilgilerin destan araştırmalarında kullanılabileceği belirtilmiştir. Anahtar Klimlr Necep Oglan, Türkmen, bahşı, destan. ABSRAC The epic of Necep Oglan not only tells about an experience of being Turkmen bahsi but comprises also some information on the performance environment of bahsis. The epic covers the educational process of bahsis, the examination of being a bahsi, the symbolic gift taken, and detailed records on places where the bahsis perform their art. All just mentioned show that there exist tight relationships between tradition of being bahsi and epics. In the result of evaluations, it is seen that Epic of Necep Oglan, being on different position owing to its topic, can contribute to the works done on Turkmen bahsis and the information belonging to context of epic text can be used in epic researches. Ky Words Necep Oglan, Turkmen, bahsi, epic * Balıkesir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Balıkesir. hsahin@balikesir.edu.tr http://www.millifolklor.com 210 210 http://www.millifolklor.com