457 ▪ 1. Uluslarası Geçmişten Günümüze Trabzon’da Dini Hayat Sempozyumu MEHMED MEDENÎ ET-TRABZONÎ VE TEKFİRCİ SÖYLEME KARŞI İTİRAZLARI Eyüp ÖZTÜRK * Giriş Bu tebliğde 18. yüzyılın ikinci yarısında vefat etmiş olan Mehmed Medenî et-Trabzonî’nin söz konusu zaman diliminin önemli problemlerinden birisi olan tekirci yaklaşımları engellemeye yönelik çabasını konu edineceğiz. Onun yazdığı risaleler vasıtası ile tekirciliğe karşı dile getirdiği itirazların ana parametrelerini ve bu itirazların o dönemdeki değerini tespit etmeye çalışacağız. Bu minvalde önce onun hayatı ve eserlerine değinecek akabinde yaşadığı dönemin dini atmosferini tasvir ederek Mehmed Medenî et-Trabzonî’nin tekirciliğe karşı geliştirdiği argümanları dile getirmeye çalışacağız. 1. Hayatı-İlmi Kişiliği Tam adı Mehmed b. Mahmud b. Salih b. Hasan el-Medenî et-Trabzonî’dir. Kaynaklarda hayatı ve ilmi faaliyetleri hakkında verilen bilgiler oldukça sınırlıdır. Doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir. Mehmet Süreyya 15 Ramazan 1200 / 12 Temmuz 1786’da İstanbul’da vefat ettiğini ve Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildiğini dile getirmektedir. 1 Bağdatlı İsmail Paşa ve Zirikli de onun ölümü için hicri 1200 yılını vermektedirler. 2 Ölüm tarihi hususunda Ömer Rıza Kehhale ise 1191/1777 tarihini vermektedir. 3 1781 yılında eser yazdığı bilinen Trabzonî’nin 1777 yılında vefat etmesi olanaksızdır. Bu itibarla Trabzonî’nin vefatı için 1786 tarihi doğru kabul edilmelidir. * Yrd. Doç. Dr., KTÜ İlahiyat Fakültesi, eyupozturk@ktu.edu.tr. 1 Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmani Yahut Tezkire-i Meşahir-i Osmaniyye, haz. Mustafa Keskin-Ayhan Öztürk- v.d., (İstanbul: Sebil Yayınevi, 1997), c. IV/I, s. 312; Murat Sula, Bursalı Mehmed Tahir’in Trabzonî’nin ölümü için verdiği 1712 tarihini ( bkz. Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellileri, İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1333, c. I, s. 167) Trabzonî’nin yazdığı eserlerdeki ferağ kayıtlarını göz önüne alarak (Trabzonî’nin 1781 yılında eser kaleme aldığı bilinmektedir.) ancak onun doğum tarihi olabileceğini dile getirmektedir. Bkz. Murat Sula, “Muhammed b. Mahmûd b. Salih b. Hasan et-Trabzûnî el-Medenî ve Ruseyyiletun fî Beyân al-Fâzıletî Yestevî Fîha’l-Mufredu ve’l-Musennâ ve’l-Cem’u ve’l-Muzekkeru ve’l-Muennes İsimli Risalesi”, Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. XXXII, 2010, s. 80-81. 2 Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetu’l-Âriin Esmai’l-Muelliin ve Âsaru' l-Musannafîn, (İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1955), c. II, s. 345; Hayreddin Zirikli, el-A’lâm: Kamusu Teracimi li-Eşheri’r-Rical ve’n-Nisa, (Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melayin, 1992), c. VII, s. 79. Zirikli hicri 1200 yılını miladi tarihe çevirirken hata yapmış 1795 yılını vermiştir. Hicri 1200 yılı miladi 1785/1786 aralığına denk gelmektedir. 3 Ömer Rıza Kehhâle, Mu’cemu’l-Muelliin: Teracimu Musannii’l-Kutubi’l-Arabiyye, (Beyrut: Muessetu’r-Risale, 1993), c. III, s. 367.