ÇÜTAD Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi Cilt 1, Sayı 1 / Aralık 2016 Geliş Tarihi: 29.11.2016 Kabul Tarihi: 15.12.2016 65 ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDEKİ BOLAY ~ BULAY “BÖYLE” KELİMESİ HAKKINDA Aziz MERHAN 1 ÖZET Bolay kelimesinin kökeni, bol- fiiliyle ilişkilendirilmektedir. Araştırmacıların bu yaklaşımı, Tarama Sözlüğüne dayanmaktadır. Söz konusu kelimenin Tarama Sözlüğünde bolay ki, bola kim, bolay kı, bolay kim biçimleriyle en eski metinlerden en yeni metinlere kadar tespit edildiği görülmektedir. Bu çalışmada kelime, bu işaret zamiriyle ilişkilendirilerek bulay biçiminde okunmuştur. Çalışmanın sonucunda bulay kelimesinin yapı çözümlemesi, bu+lay “bu(nun) gibi” > bulay (ki/m) biçiminde tanımlanmıştır. Anahtar kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi, bolay~bulay, Tarama Sözlüğü, Divanu Lugati’t-Türk, {-lAyU} eki. ABOUT BOLAY~BULAY “LIKE THIS” IN OLD ANATOLIAN TURKISH ABSTRACT Etymological form of bolay is derived from verb bol-. This approachment is shown from Tarama Sozlugu. It is mentioned with bolay ki, bola kim, bolay kı, bolay kim forms from the oldest book to the lates book in Tarama Sozlugu. In this study, this word is montioned as bulay because of demonstrative pronoun bu. According to result of this study, morphological form of bulay is describe as bu+lay “like this” > bulay (ki/m). Key words: Old Anatolian Turkish, bolay~bulay, Tarama Sozlugu, Divanu Lugati’t-Turk, suffix {-lAyU}. Daha önce basılmış olan bir bildirimizde 2 genel itibarıyla adlara gelerek benzetme durumunu gösteren +lAy(In) eki üzerinde durmuş olup Türk dillerinin (lehçelerinin) gerek bugünkü gerekse tarihsel devirlerindeki kullanımlarına dikkat çekmiştik. Bundan dolayı burada yeniden buna değinilmeden sadece gönderme yapılarak Eski Anadolu Türkçesiyle kaleme alınmış metinlerde karşımıza çıkan bulay kelimesinin okunuşuyla ilgili mesele çözümlenmeye çalışılacaktır. Söz konusu olan kelime Türkiye’deki çalışmalarda bolay (ki/m) biçiminde verilmektedir. Kelimenin kökeni olarak Orta Asya Türkçesindeki bol- “olmak” eylemi gösterilmekte olup bu belirleme de Tarama Sözlüğüne dayanmaktadır. 3 Bu gösterme zamiri ile ilgili olması sebebiyle bulay biçiminde okuduğumuz kelime, Tarama Sözlüğünde (I, s. 635-636) bolay ki, bola kim, bolay kı, bolay kim “ola ki, belki, inşallah” biçiminde ilk metinlerden 19. yüzyıla kadar olan metinlerden alınan örneklerle verilmiştir. Bunun dışında ayrıca aynı sözlükte (VI, s. 4106-4107) uşbula, işbula, üşböle “böyle, 1 Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Doç. Dr. amerhan@yildiz.edu.tr 2 Merhan, A., “Türk Lehçelerindeki +lay/+ley, +layın/+leyin Ek(ler)i Hakkında”, Büyük Türk Dili Kurultayı Bildirileri, Bilkent Üniversitesi, Ankara, 13-21 (2006). 3 Ayrıca şu makaleye de bakılabilir: Ayşehan Deniz ABİK, “On the Word Bolay ki Anatolian Turkish Texts / Anadolu Türkçesi Metinlerinde ‘bolay ki’ Sözü Üzerine”, Discussions on Turkology Questions and Developments of Modern Turkology Studies / Turkoloji Tartışmaları Başarı ve Zaaflarıyla Çağdaş Türkoloji, Editors / Editörler: Öztürk EMİROĞLU, Marzena GODZIŃSKA, Filip MAJKOWSKI, Warsaw 2014: 664-679. ABİK de enine boyuna irdelediği bolay ki sözünün kökenini bu ol-a ki (-A istek gelecek zaman eki, ki ise Eski Türkçedeki erki edatı) birleşmesi olabileceği (s. 677) görüşünü ileri sürer.