169 ©sakarya üniversitesi ilahiyat fakültesi dergisi 9 / 2004 s. 169-184 kelam EŞ’ARİ’NİN EL-İBANE’SİNDE ANTROPOMORFİK UNSURLAR Mustafa ÇEVİK * ANTHROPOMORPHIC ELEMENTS IN AL-ASH’ARİ’S AL-IBANA Al-Ash’ari’s theology in el-Ibana includes a partial anthropomorphism. This means that he was a follower of Mucassima, at least in during his writing el-Ibana. One doesn’t has to interpret the metaphorical verses of Qur’an as they command the anthropomorphism. But Ash’ari did it in el-Ibana. Then, the descriptions God by humane attributes is only a choose and a interpret. If there isn’t logical necessary to chose the anthropomorphic way of interpret. Then we can say that Al-Ash’ari is a supporter of anthropomorphic theology in the mentioned period. Keywords: Ash’ari, el-Ibana, Anthropomorphism, God, Istiva. Anahtar Kelimeler:Eş’ari, el-İbane, Antropomorfizm, Tanrı, İstiva. Bu yazıda, Eş’ari’nin (v. 324/935) ‘el-İbane ‘An Usul ed-Diyane’ isimli kitapta ortaya koyduğu teolojinin, bir antropomorfizm olup olmadığı incelenecektir. Bu çalışmanın amacı, Eş’ari’nin Mu’tezili düşünceden ayrılmasından hemen sonra ortaya koyduğu teolojinin, Tanrı hakkında konuşmanın getirdiği yaygın zorlukların doğal sonucu ve biraz da tepkiye dayalı aşırı bir teoloji olduğunu ortaya koymaktır. Bu yazıda izlenen yol şudur: İlk aşamada el-İbane’nin Eş’ari düşünce içindeki yeri belirlenmiştir. İkinci aşamada, antropomorfik teolojinin Tanrı hakkında konuşmanın doğal sonucu olduğu belirlendikten sonra bunun İslam düşüncesindeki izleri saptanmaya çalışılmıştır. Üçüncü aşamada antropomorfik teolojinin İslam kültüründe yer almasının temelleri tartışılmıştır. Dördüncü aşamada, el-İbane’de yer alan antropomorfik ifadelerin tasnifi yapıldı. Son olarak, el-İbane’de yer alan bu ifadelerin alt alta konması ile ortaya çıkan teolojik profilin Eş’ariye uygunluğu tartışılmıştır. ｰ * Adıyaman Malazgirt İÖO, Din Kültürü ve Ahlak Bil. Öğr. mustafacevik_tr@yahoo.com