MEMLÛKLULARDA TIP VE TIP ETM Birsen ÖZYURT ve ark. Turkiye Klinikleri J Med Ethics 2007, 15 45 250-1517 yılları arasında Mısır ve Suriye dolaylarında hüküm sürmü olan Memlûkler, Fatimîler ve Eyyûbiler’den sonra kurulmu olan bir Türk devletidir. Memlûk kelimesi savalar- da esir düen ya da tüccarlardan satın alınan beyaz köle anlamındadır. Fatimîler ve Eyyûbiler savalar- da esir olarak veya satın aldıkları köleleri asker olarak devlet hizmetine almılar ve zamanla bu kiiler ordu komutanlıı ve ba komutanlıa kadar yükselerek idareyi ele geçirmiler ve Memlûkler (Kölemenler) adı verilen bu devleti kurmulardır. 1 Memlûk tarihi iki dönemde incelenmektedir. Birinci dönem, 1250-1382 yılları arasında Bahrî Memlûkler olarak bilinen çounluunu Harizm ve Kıpçak kö- kenli Türklerin oluturduu “Türk Memlûkleri” dönemi’dir. 1382-1517 yılları arasındaki ikinci dö- nem ise Burcî Memlûkler olarak bilinen “Çerkes Memlûkleri” dönemidir. Haçlıların 200 yıldan fazla süren Ortadou igaline son vererek ve Moolları Mısır kapılarında durdurarak dünya ve slam tarihi- nin akıını deitirmilerdir. 2 Devletin adı “ed-Devleti’t-Türkiye= Türkiye Devleti” olup resmi yazımalarında Arapça kulla- nılırdı. Saray ve orduda konuma dili olarak Türk- çe’nin Kıpçak lehçesi ve Ouz lehçesi geçerli idi. Hanefi mezhebinde idiler ve kültür bakımından Mısır’da parlak bir medeniyet dönemi açmılardı. 3 Hulefâ-i Râidin döneminden itibaren slami ilimlerin en önemli kültür merkezleri arasına giren 1 DERLEME / REVIEW. Memlûklularda Tıp ve Tıp Eitimi MEDICINE AND MEDICAL EDUCATION IN MAMELUKES Birsen ÖZYURT, a Bahattin KELE, b,c Yasemin KAÇAR c a Anatomi AD, Gaziosmanpaa Üniversitesi Tıp Fakültesi, b Tarih AD, c Gaziosmanpaa Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, TOKAT Özet 1250-1517 yılları arasında Mısır ve Suriye dolaylarında hüküm süren Memlûkler köle olarak alınan Türk kökenli insanların, zamanla yönetimi ele geçirmesi ile kurulmu bir Türk devletidir. Bu dönemde, Mool istilası ve Haçlı seferleri dolayısı ile himayesine sıınan bilim adamlarının çok sayıda olması nedeni ile Kahire ve Dimak ehirleri önemli iki kültür merkezi haline geldi. Yine bu dönemde dünyanın en önemli hastanelerinden Kalavun hastanesi ve bir çok medrese kuruldu ve bn’un-Nefis, bnü’l Kuf, bn Ebi Usaybi’a gibi bir çok hekim, veteriner yetiti. Bu hekimler, Galen, Hipokrat ve bn-i Sina’yı sorgu- ladılar, anatomi, cerrahi, göz hastalıkları gibi pek çok alanda eserler ürettiler. Yazdıkları eserlerden anlaılıyor ki bu dönemde yaayan bilim adamları modern tıbbın gelimesinde önemli katkıda bulunmu- lardır. Anahtar Kelimeler: Tıp; eitim; hastaneler; Memlûkler Turkiye Klinikleri J Med Ethics 2007, 15:45-50 Abstract The Mamelukes statehood was a Turkish statehood which had dominated around Egypt and Syria on the years between 1250-1517 and it was established by Turkish originated slaves who captured the administration. So many scientest sheltered to their safeguard because of Mongol invasion and the Crusiades and Cairo and Dimask cities had become to be important cultures centers of the time. Qala’un hospital as one of the most important hospitals in the world of its own time, many medrese were established and many doctors and veterians like bn’un-Nefis, bnü’l Kuf, bn Ebi Usaybi’a had worked there. This scientest questioned Galen, Hippocrate, Avicenna and produced many writings on many subjects like anatomy, surgery and eye dis- eases. It is clear from their writings that this scientest had played important role for the development of modern medicine. Key Words: Adolescent medicine; competency-based education; admitting department, hospital; Egypt Geli Tarihi/Received: 07.06.2006 Kabul Tarihi/Accepted: 13.11.2006 Yazıma Adresi/Correspondence: Birsen ÖZYURT Gaziosmanpaa Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi AD, TOKAT birsenozyurt05@hotmail.com Copyright © 2007 by Türkiye Klinikleri