1 TÜRK PSKOLOJ YAZILARI, 2002, 5 (9-10), SAYFALAR: 121-136 Trafik Psikolojisi ve Psikoteknik Deerlendirmenin Tarihine Genel Bir Bakı Yeim Yasak * Türkiye oförler ve Otomobilciler Federasyonu Özet Trafik ortamı dendiinde ilk akla gelen insan-araç ve çevre ögeleri ve bu üç ögenin birbiri ile ilikisidir. Trafik psikolojisi, temel olarak insan faktörünü incelemekle beraber, bu üç sistemi ve trafik sistemini disiplinlerarası bir yaklaımla ele almaktadır. Çalıma konuları, kazaya yatkınlık konusundan, sürücü yeteneklerine ve kiiliine kadar uzanmaktadır. Bu yazıda, trafik psikolojisinin Batı ülkelerinde ve ülkemizdeki tarihsel geliimi ele alınmaktadır. Sürücü seçimi, psikoteknik deerlendirme ve sürücü davranıı gelitirme programlarının trafik psikolojisi alanındaki yeri ve geliimi anlatılmaktadır. Yazıda, psikoloji biliminin trafik güvenlii konusuna katkıları, trafik psikolojisinin amaçları, ele aldıı konular, uygulama alanları ana hatları ile anlatılmakta, ülkemizdeki ve dünyadaki son durumu kısaca deerlendirilmektedir. Anahtar sözcükler: Trafik psikolojisi, psikoteknik deerlendirme, sürücülük davranıı modelleri, sürücü seçimi, psikolojik deerlendirme, sürücü davranıı gelitirme/rehabilitasyon programları Abstract Traffic Psychology and Psychotechnical Evaluation: A General Overview Human, vehicle and environment are three main factors in traffic. These three factors are also intercorelated. Traffic psychology interested in these three factors and the whole system from the interdisciplinary point of veiw. It’s topics cover all aspects of the human factor from accident proneness, driver abilities to personality. In this article, the history of traffic psychology in Europe and Turkey was summarized. The role and development of driver selection, psychotechnical evaluation, and driver improvement programs in traffic psychology area were reviewed briefly. Contributions of psychology to traffic safety, its topics, its practice issues were summarized. And the recent developments in Turkey and the other countries were evaluated. Key words: Traffic psychology, psychotechnical evaluation, models of driving behavior, driver selection, psychological evaluation, driver improvement/rehabilitation programs “nsanlar, epey uzun bir süre ne yaptıklarını anlayamadılar, otomobili yaptıklarında. Balangıçtaki düünce epey yalındı: Bir yüzyıla yakın süredir gelitirilen ….’motor’ (‘devindiren’) bir gücü, At’ın yerine koymak: “atsız araba”; “kendi kendine devinen bir araç yapmak-automobile… Bir çok açıdan anlamadılar yaptıklarını-otomobilin bir “araba”dan…çok farklı bir ey olduunu; yapılmasının da kullanılmasının da bambaka düzenlemeler; biçiminin de çok ayrı kurallara uyulmasını gerektirdiini, vb-; ama en temelde, doal olan bir ey yerine doal olmayan -giderek doaya aykırı olacak – bir ey koyduklarıydı, anlamadıkları…”(Oruç Aruoba, 1996). * Yazıma adresi: Dr. Yeim Yasak, TOF-Psikoteknik: Sürücü Deerlendirme, Et. ve Ar. Mrz. Meneke 2 Sokak, Mine Apt., No: 16/1-2, Kızılay-ANKARA. E-posta: yyasak@marketweb.net.tr