37 Monika Baer Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytet Wrocławski Od „kłopotliwych związków” do „wspólnoty krytyków”? Antropologia i studia genderowe/queerowe we współczesnej Polsce 1 Zeszyty Etnologii Wrocławskiej nr 2016/1(24), ISSN 2084-560X Mimo 1 że w polskiej antropologii można znaleźć przykłady wcześniejszych krytycznych refleksji na temat płci i seksualności, inspirowane krytyką fe- ministyczną i/lub queerową studia na szerszą skalę pojawiły się w rodzimej dyscyplinie na przełomie XX i XXI wieku 2 . Zaistnienie tego typu wglądów analitycznych z jednej strony było pokłosiem procesów, którym co najmniej od połowy lat 80. XX w. podlegała antropologia, a które wiązały się z coraz powszechniejszą adaptacją teorii i metodologii o proweniencji anglo-amery- kańskiej. Z drugiej strony, stanowiło odzwierciedlenie prądów intelektualnych, które pojawiały się w polskim szkolnictwie wyższym od lat 90. wraz z próba- mi instytucjonalizowania najpierw studiów genderowych, a następnie queero- wych. Jednak u progu XXI w. efektywny przepływ idei pomiędzy antropologią a studiami genderowymi i queerowymi wydawał się trudny, a czasem wręcz niemożliwy 3 . Relacje pomiędzy praktykami obu dyscyplina przypominały te, 1 Artykuł ten jest skróconą i nieco zmienioną wersją tekstu Anthropology and gender/ queer studies in contemporary Poland. A personally situated view, [w:] Twilight zone anthropology. A voice from Poland, red. M. Buchowski, Herefordshire 2016. Dziękuję wydawnictwu za wyrażenie zgody na tę publikację. 2 Zob. M. Baer, A. Kościańska, Antropologia i gender. Wprowadzenie, „Zeszyty Etnolo- gii Wrocławskiej” 2014, nr 1(20), s. 5–11. 3 Termin „antropologia” oznacza tu tradycje etnografii, etnologii, antropologii społecznej i antropologii kulturowej, a pojęcie „studiów queerowych” odnosi się do analiz płci/sek- sualności nienormatywnych, w tym również określanych jako „studia gejowsko-lesbij- skie”. Mimo że stanowią odrębne dyscypliny badawcze, studia gender i queer analizuję łącznie z jednej strony dlatego, że płeć i seksualność są kategoriami analitycznymi/poli- tycznymi, których nie można ani ostatecznie połączyć, ani rozdzielić (por. T. Boellstorff, Queer studies in the house of anthropology. „Annual Review of Anthropology” 2007, Vol. 36, s. 25–27), a z drugiej, ze względu na istotną w polskim kontekście historycznym ścisłą współpracę obydwu perspektyw i w ramach uniwersytetu, i poza nim.