Türkiye Parazitoloji Dergisi 28 (3): 146-149 2004 İki Koyun Çiftliğinde Yaşayan İnsan ve Hayvanlarda Bulunan Pire Türleri ve Bunların Kontrolleri Nursel AKSIN 1 , Zerrin ERDOĞMUŞ 2 , N. Eda AKSIN 1 Fırat Üniversitesi, 1 Elazığ Sağlık Yüksek Okulu; 2 Veteriner Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı, Elazığ ÖZET: Bu araştırma, Mart-Ekim 2000 ayları arasında Elazığ’ın kırsal kesimlerinde bulunan pire enfestasyonu yönünden ön tanısı konulan 2 koyun çiftliğinde yapılmıştır. Pire tespit edilen 2 koyun çiftliğinde yaşayan; 22 insanın 13’ü (%59.1), 225 koyunun 65’i (%28.9), 26 tavuğun 23’ü (%88.5), 4 horozun 4’ü (%100), 3 köpeğin 3’ü (%100), 5 kedinin 5’i (%100) bir veya birkaç pire türü ile enfeste olduğu tespit edilmiştir. Toplanan 231 pire örneği incelenmiş %34.7’si Ctenocephalides canis, %33.3’ü Ctenocephalides felis, %21.6’sı Pulex irritans, %10.4’ü Xenopsylla cheopis türlerine ait olduğu belirlenmiştir. Yoğun enfeste olan bu çiftlikler %5’lik Solfac (Cyfluthrin) ve %1 toz Bolfo (Propoxur) ile ilaçlanmış ve ilaçlama sonunda pire enfestasyonunun görülmediği gözlenmiştir. Anahtar sözcükler: C. canis, C. felis, P. irritans, X. cheopis, Pire, Kontrol. Species and Control of Fleas in Humans and Animals Living on Two Sheep Farms SUMMARY: In this study, between March-October 2000, flea infestation was found on two sheep farms in the area surrounding Elazig. Fleas were found in two sheep farms on the following inhabitants: 13 (59.1%) of 22 humans, 65 (28.9%) of 225 sheep, 23 (88.5%) of 26 chickens, 4 (100%) of 4 roosters, 3 (100%) of 3 dogs, 5 (100%) of 5 cats. These were found to be infected by one or more flea species. Out of 231 flea samples the following species were detected: C. canis (34.7%), C. felis (33.3%), P. irritans (21.6%) and X. cheopis (10.4%). Inhabitants of excessively infected farms were treated with Solfac 5% (Cyfluthrin) and Bolfo 1% (Proposcus). After treatment, flea infestation could not be detected. Key Words: C. canis, C. felis, P. irritans, X. Cheopis, flea, control GİRİŞ Hayvan yetiştiriciliği, Türkiye ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Ancak gerekli sağlık kontrollerinin yapılmaması durumunda hayvanlarda bir çok paraziter hastalıklar ortaya çıkmaktadır. Bu paraziter hastalıklar arasında ektoparazitler önemli bir yer tutmaktadır. Pirelerin ısırmalarına bağlı olarak hayvanlarda şiddetli bir kaşıntı, tüy dökülmesi, ileri vakalarda akanthosis, hiperpigmentasyon ve hiperkeratinizasyon meyda- na geldiği, insanlarda ise genellikle pulicosis’in şekillendiği bildirilmektedir (22,25). P. irritans ve Ctenocephalides türlerinin Dipylidium caninum, Hymenolepis türlerine, C. canis ve C. felis’in Dipetalonema reconditum’a, X. cheopis’in Typhus endemique murine ve Yersinia pestis arakonakçılık yaptığı (9, 22), P. irritans, X. cheopis ve Ctenocephalides türlerinin pek çok hastalık etkenini naklettiği bilinmektedir (9). Ergin devrelerinde geçici parazit olan pireler özel konakları tercih etmelerine rağmen yaşantılarını sürdürebil- mek için başka konakçılardan da kan emdiği belirtilmektedir (25). C. felis felis’in çoban, kuzu, oğlak, at ve taylarda, buzağılarda, keçilerde, tavuklarda, C. canis’in koyun ve keçilerde yaygın olarak bulunmaktadır (1, 13, 19, 20, 24, 26, 27). Bu araştırma, Elazığ’ın kırsal kesimlerinde bulunan pire ile enfeste 2 koyun çiftliğinde yaşayan insan ve hayvanlar üzerinde bulunan pire türlerinin tespiti ve bunların konaklar üzerindeki yayılışlarını belirledikten sonra bunların yayılışlarını kontrol altına almak amacıyla yapılmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM Araştırmanın materyalini Elazığ’ın kırsal kesimlerinde bulunan pire enfestasyonu yönünden ön tanısı konulan 2 koyun çiftliğinde bulunan toplam 22 insan ve 263 hayvan (koyun, tavuk, horoz, köpek, kedi) oluşturmuştur. İnsan ve hayvanlar makroskobik olarak muayene edilmiştir. Bu muayenede insanların giysileri ve vücutları incelenmiştir. Koyun ve keçiler sağım sırasında, tavuk, horoz, köpek ve kediler tek tek tutularak bütün vücut yüzeyleri incelenmiştir. İncelemeler sırasında gözle görülen pireler üzerine alkollü pamuk bastırılarak toplanmıştır. Enfeste hayvanlar ve insanlar üzerinden toplanan pireler, içinde %70’lik alkol bulunan protokol numaralı cam şişelere konularak laboratuvara getirilmiştir. Laboratuvar da tür tayini yapmak için gerekli Geliş tarihi/Submission date: 09 Ocak/09 January 2004 Düzeltme tarihi/Revision date: 13 Mayıs/13 May 2004 Kabul tarihi/Accepted date: 24 Mayıs/24 May 2004 Yazışma /Correspoding Author: Nursel Aksın Tel: - Fax: - E-mail: nurselaksin@hotmail.com