Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 10 Sayı: 48 Volume: 10 Issue: 48 Şubat 2017 February 2017 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 MENDELSON'UN 'DUYULARA DAİR MEKTUPLAR' ESERİNDE BİLİNÇLİ VE BİLİNÇDIŞI GÜZELLİK YAKLAŞIMLARININ BETİMLEMESİNDE 1950’DEN GÜNÜMÜZE BEDEN VE MEKÂN ALGISI PERCEPTION OF BODY AND SPACE FROM 1950 TO PRESENT IN THE DEPICTION OF CONCIOUS AND UNCONCIOUS BEAUTY APPROACHES IN MENDELSON'S “LETTERS ON SENTIMENTS” Tuba GÜLTEKİN • Ezgi TOKDİL ** Öz Araştırmada 1950'den günümüze sanatsal yaklaşımda beden ve mekân algısının değişen görünümlerinin Mendelson'un Duyulara Dair Mektuplar eserinde yer alan güzele yaklaşımı ile bütünlük içinde çözümlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada nitel araştırma tekniklerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evreni 1950 ve sonrası değişen beden ve mekân görünümleridir. Araştırma Robert Raushenberg, Jasper Johns, Andy Warhol gibi sanatçılarının figür çözümlemeleri, Tuba Gültekin ve Ezgi Tokdil’in bu kapsamda hazırlanan denemeler projesindeki mekân algısı çözümlemeleri ile sınırlandırılmıştır. Kuramsal çerçeveyi, Mendelson'un felsefi söylemi bağlamında beden ve mekân algısının duyulara göre zihinsel betimlenmesi oluşturmaktadır. Bu tematik yaklaşımda elde edilen veriler ikinci temel aşamada, bilinçli ve bilinçdışı güzellik yaklaşımlarının sanatsal ifadelerini tanımlamaktadır. Bu süreçte elde edilen bulgularla nedensel karşılaştırma yapılarak, güzellik yaklaşımında duyu içtepisi ve sanatçı yöneliminin beden ve mekân algısındaki değişkenleri çözümlenerek sonuca ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mendelson, Sanatçı Yönelimi, Beden Algısı, Mekân Algısı, Bilinçli ve Bilinçdışı Güzellik. Abstract In the research, it is aimed that the changing appearances of body and space perception in the daily artistic approach from 1950 is solved by Mendelson's "Letters On Sentiments" work with integrity.The general screening model, one of qualitive research methods, was used in the research. The universe of the research is the changing appearance of the body and space after 1950 and onwords. At the same time, research has been limited to the the figure analyzes of artists such as Robert Raushenberg, Jasper Johns, and Andy Warhol as well as spatial analysis of Tuba Gültekin ve Ezgi Tokdil in their essay projects.The theoretical framework is the mental representation of body and space perception in relation to the senses in the context of Meldelson's philosophical discourse. The data obtained in this thematic approach define the artistic expressions of conscious and unconscious beauty approaches in the second basic stage. By making a causal comparison with the findings obtained in this process, the variables of sensory intuition and artist orientation in body and space perception in beauty approach were reached as a result. The theoretical framework is the mental representation of body and space perception in relation to the senses in the context of Mendelson's philosophical discourse. The data obtained in this thematic approach define the artistic expressions of conscious and unconscious beauty approaches in the second basic stage. By making a causal comparison with the findings obtained in this process, the variables of sensory intuition and artist orientation in body and space perception in beauty approach were reached as a result. Keywords: Mendelson, Artist Orientation, Body Perception, Perception of Space, Conscious and Unconscious Beauty. GİRİŞ Moses Mendelson, 1755 tarihli 'Duyulara Dair Mektuplar' isimli çalışmasında 3 kavramı bir araya getirir ve aynı zamanda, arzu, etki ve bilişselliği ayırt eder. Arzu; hareketi, duyum; duygu, his ve bilinci, bilişsellik; zihni betimler. Duyum ve zeka, zihin ile başlar ve duyum, duyuma göre hareket ve düşünme gibi üç özelliğe sahiptir (Matthews, 1997: 39-41). Mendelson, rasyonel düşüncenin öncesindeki rasyonel kaynaklar ile ilgilenir. Duygu üzerine mektuplarında ise, duyusal zevkin fiziksel temeli ve karışık duygular tarafından harekete geçirilen hazdan bahseder (Nisbet, 2013: 523). 'Duyulara Dair Mektuplar' biri genç diğeri daha olgun iki dostun sohbetleri üzerinden güzeli, estetik hazzı, aklın estetik yargılarda konumunu, bilinçli ve bilinçdışı güzellik yaklaşımlarını sorgulamıştır. Duyum ve zekayı betimleyen bu mektuplarda genç olan; güzeli analiz etmenin ve onu derecelendirmenin ondan alınacak olan hazzı yıkacağını, estetik hazzı doğuran duyguların açık ve seçik duygular haline getirildiğinde, ondan alınan hazzın da azalacağını savunmuştur. Güzellik ona göre; "herhangi bir yetkinliğin bulanık fikrinden ibarettir" ve ancak düşünme sayesinde güzellik keşfedilebilir. Akıl ise bu güzele yönelim ve hazzı seçmede kılavuzluk yapmalıdır ancak onu estetik yargılara müdahale edecek kadar öne çıkarmak, hazzı geri plana atar ve bu nedenle fazla düşünmeden estetik haz yaşanmalıdır (Sena, 1972: 36). • Doç. Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı. ** Doktora Öğr., Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı.