Miscellanea Historico-Archivistica t. VII ISBN 83-7181-000-8 (DiG); 83-86643-32-3 (NDAP), ISSN 0860-1054 Sławomir Górzyński RODZINA RADZIWILLÓW I ICH TYTULY W ybór wielkiego księcia Litwy Jagiełły na męża królowej Jadwigi i następstwa tego w postaci unii obu państw wprowadziły po unii horodelskiej zrównanie praw szlachty polskiej i litewskiej. W śród rodzin, które przyjęły herby polskie w 1413 r. w Horodle znalazł się przodek rodziny imieniem Ościk, przyjęty do herbu przez biskupa Mikołaja Trąbę. Imię jednego z jego synów, Radziwiłła, najpierw w formie patronimicznej, stało się nazwiskiem, począwszy od trzeciego pokolenia. Jego jedyny syn Mikołaj Radziwiłłowicz (f 1510) kontynuował politykę ojca: powięk- szania znaczenia politycznego opartego na rozległych dobrach ziemskich. Wraz z objęciem urzędu wojewody wileńskiego i kanclerza wielkiego litewskiego w 1492 r. stał się pierwszą osobą wśród dostojników świeckich na Litwie. Odno- wienie unii z Polską w Wilnie w 1499 r. było głównie zasługą Mikołaja Radziwiłła, a o jego znaczeniu politycznym świadczy zawarcie z Konradem III ks. mazowieckim w 1496 r. układu o małżeństwie tegoż z Anną, córką Mikołaja. To właśnie Anna po śmierci swego męża sprawowała rządy w imieniu swych małoletnich synów Janusza i Stanisława, ostatnich książąt mazowieckich. Po śmierci Mikołaja II rodzina Radziwiłłów podzieliła się na trzy linie wywo- dzące się od trzech jego synów. Najstarsza z nich, po Mikołaju, wygasła już w drugim pokoleniu. Natomiast dwie pozostałe odgrywały ogromną rolę polityczną najpierw na Litwie i w Koronie, a następnie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Najstarszym z synów Mikołaja II był również Mikołaj, zwany Amor Poloniae (1470-1521), także — jak ojciec — wojewoda wileński i kanclerz litewski. Będąc współpracownikiem królów wziął udział w kongresie Jagiellonów i Habsburgów w Pożonie (dzisiejsza Bratysława) i w Wiedniu w 1515 r. W następnym roku pro- wadzone były zabiegi Radziwiłła o ślub Zygmunta I z Anną, siostrą Mikołaja, wdową po księciu mazowieckim Konradzie III. Ten wcześniejszy mariaż między Radziwiłłami a Jagiellonami nie doszedł wówczas do skutku, miało to nastąpić dopiero kilkadziesiąt lat później, w następnym pokoleniu. Zabiegi te, a także kontakty z Habsburgami doprowadziły do nadania tytułu księcia Rzeszy na Goniądzu i Medelach (Miadziole) 25 II 1518 r. Dokument nadający tytuł przecho- Digitalizacja i udostępnienie w internecjie finansowane w ramach umowy 518/P-DUN/2016 ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę