Rynek – Społeczeństwo – Kultura | nr 3(19)/2016 16 Jan Kluza, Konrad Sączek, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Mobbing w pracy jako element kształtujący rynek pracy – omówienie zjawiska oraz odpowiedzialności Mobbing at work as part of shaping the labour market – a discussion of the phenomenon and responsibility Issues of the aricle presents mobbing as a discussion one of the problems prevailing in the labour market. The authors atempt to indicate the scope of the present concepts and scale of the problem based on staisical data. At the same ime it has been in- cluded discussion of civil and criminal liability and to present signif- icant problems associated with the premises of selected aricles of the Labour Code, Civil Code and Penal Code and the enforcement of claims by vicims. Keywords: mobbing, responsibility, workers’ rights, labour market. Problematyka artykułu przedstawia zjawisko mobbingu jako jednego z „kłopotów” panujących na rynku pracy. Bazując na da- nych statystycznych Autorzy podejmują próbę wskazania zakresu przedmiotowego niniejszego pojęcia oraz skalę problemu. Jedno- cześnie w artykule omówiono pojęcie odpowiedzialności cywilnej i karnej oraz przedstawiono istotne problemy związane z przesłan- kami wybranych artykułów kodeksu pracy, kodeksu cywilnego oraz kodeksu karnego i egzekwowaniem roszczeń przez poszkodowa- nych. Słowa kluczowe: mobbing, odpowiedzialność, prawa pracowni- cze, rynek pracy. STRESZCZENIE ABSTRACT Wstęp Jednym z głównych problemów współczesnego rynku pracy jest zjawisko mobbingu. Rozwój technologii, potrzeba konkurencyjności oraz szybsze tempo życia przekładają się w wielu przypadkach na okoliczności sprzyjające zjawisku mobbingu. Różnorodność form dyskryminacji, poniżania czy obniżania komfortu pracy wymagają omówienia tego zagad- nienia oraz form jego przeciwdziałania, w szczególności od- powiedzialności cywilnej i karnej za mobbing. Uregulowanie prawne tego zjawiska, szczególnie po akcesji Polski do Unii Europejskiej, choć wydatnie wpłynęło na świadomość spo- łeczeństwa, nie ma charakteru kompleksowego, co wyraźnie widać w skali zjawiska, która mimo zaostrzanych sankcji za mobbing jest nadal duża. Różnorodność form negatywnego oddziaływania na pracownika wymaga zaś tego, by problem ten nadal podnosić w opinii społecznej. Regulacja kodeksowa Regulacja dotycząca mobbingu została zawarta w Ko- deksie pracy (dalej k.p.), który jest głównym aktem praw- nym normującym stosunki pracy w Polsce. Stosowny zapis w k.p. pojawił się jednak dopiero w 2004 roku wraz z ko- niecznością implementacji prawa unijnego w system praw- ny Polski (Ustawa o zmianie Ustawy Kodeks pracy z dnia 14 listopada 2003 roku, Dz.U. z 2003 r. nr 213, poz. 2081). Artykuł 94 3 k.p. zawiera deinicję legalną mobbingu, przez którą rozumiane są działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, po- legające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub za- straszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników. Ustawa w § 1 tego artykułu nakłada na pracodawcę obowiązek przeciw- działania mobbingowi, co oznacza, że na pracodawcy ciąży obowiązek takiej organizacji pracy, aby wyeliminować jakie- kolwiek symptomy patologii, trzeba bowiem zauważyć, że zakaz mobbowania dotyczy wszystkich podmiotów, a więc zarówno pracodawcy, jak i współpracowników (Bosak, Da- nilewicz 2010: 104). Ochrona pracowników przed mobbin- giem ma być przede wszystkim zapewniona poprzez urze- czywistnienie zasad ogólnych Kodeksu pracy – artykuł 11 1 (obowiązek poszanowania godności pracownika), artykuł