pamiić komunikacyjna 335 ing and Motivation, t. VIII, New York: Acade- mic Press, s. 47–89. Conway M., Pleydell-Pearce Ch. (2000), „The construction of autobiographical memories in the self-memory system”, Psychological Review, 107 (2), s. 261–288. Draaisma D. (2010), Fabryka nostalgii. O fenome- nie pamięci wieku dojrzałego, tłum. E. Juse- wicz-Kalter, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne. Ebbinghaus H. (1885), Über das Gedächtnis, Leip- zig: Luncker. Jagodzińska M. (2008), Psychologia pamięci. War- szawa: Helion. Kihlstrom J. (1996), „Memory research: The con- vergence of theory and practice”, w: D. Herr- man i in. (red.), Basic and Applied Memory: Theory in Context, t. I, Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum, s. 5–25.  Maruszewski T. (2005), Pamięć autobiograficzna. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psycholo- giczne. Memon A., Vrij A., Bull R. (2003), Prawo i psy- chologia, tłum. J. Radzicki, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Pezdek K. (2006), „Memory for the events of Sep- tember 11, 2001”, w: L.-G. Nillson, N. Ohta (red.), Memory and Society, Hove: Psychologi- cal Corporation. Schacter D. (2003), Siedem grzechów pamięci, tłum. E. Haman, J. Rączaszek, Warszawa: Pań- stwowy Instytut Wydawniczy. Tulving E. (2002), „Episodic memory. From mind to brain”, Annual Review of Psychology, 53, s. 1–25. PAMIĘĆ JEDNOSTKOWA → PAMIĘĆ INDYWIDUALNA PAMIĘĆ KOLEKTYWNA → PAMIĘĆ ZBIOROWA PAMIĘĆ KOMUNIKACYJNA, w pol- skiej literaturze przedmiotu funkcjonuje również pod nazwą p a m i ę c i k o m u n i - k a t y w n e j (co stanowi bezpośrednie tłu- maczenie niemieckiego zwrotu kommunika- tives Gedächtnis [zob. „Wprowadzenie” do Leksykonu, s. 25]) i oznacza wyobrażenia o → przeszłości przekazywane z → pokole- nia na pokolenie, przeważnie w obrębie ro- dziny. Większość badaczy przypisuje autor- stwo tego terminu Janowi Assmannowi (2008 [1992]: 66). W jego ujęciu pamięć ta obejmuje zaledwie trzy do czterech pokoleń, czyli 80–100 lat (tamże: 71), gdyż jej istnie- nie wymaga współobecności różnych gene- racji, których przedstawiciele ustnie przeka- zują opowieści z przeszłości (→ oralność). Dłuższe funkcjonowanie pamięci możliwe jest jedynie poprzez materialne lub rytualne utrwalenie wybranych przekazów, co stano- wi podstawę → pamięci kulturowej. W kon- cepcji Assmanna między przejściem od pa- mięci komunikacyjnej do kulturowej istnieje pewna przerwa, którą, za Janem Vansiną, nazywa on floating gap (→ dryfująca luka). Obejmuje ona czas, o którym coraz mniej wiadomo z przekazów wygasającej pamięci komunikacyjnej, a który nie zdążył się jesz- cze utrwalić w pamięci kulturowej. Ponie- waż Assmann zajmuje się kulturami staro- żytnymi, w których zapośredniczone przez → pismo czy → obraz utrwalenie przeszłości nie następowało od razu, w badanych przez niego społecznościach możliwe jest czasowe następstwo dwóch typów pamięci, oddzielo- nych „dryfującą luką”. W kulturze współ- czesnej pamięć komunikacyjna i kulturowa nachodzą na siebie: procesy materialnego zapisywania przeszłości przebiegają równo- legle z międzypokoleniowym przekazem. Przykładem wydarzenia historycznego, któ- re niemal natychmiast zaczęło funkcjono- wać zarówno w pamięci komunikacyjnej, jak i kulturowej, są strajki w Stoczni Gdań- skiej w sierpniu 1980 r. Materialne zapisy tych zdarzeń powstawały na bieżąco, wśród nich → film dokumentalny Robotnicy’80 (1980) w reżyserii Andrzeja Chodakowskie- go i Andrzeja Zajączkowskiego czy nagro- dzony Złotą Palmą w Cannes film Andrzeja Wajdy Człowiek z żelaza (1981), który szyb- ko zyskał światowy rozgłos, przyczyniając