217 www.e-dusbed.com YIL-8, S.16 Nisan 2016 Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (DÜSBED) ISSN : 1308-6219 Nisan 2016 YIL-8 S.16 ARKEOLOJİK ve YAZILI KAYNAKLAR IŞIĞINDA ESKİ MEZOPOTAMYA TOPLUMLARINDA BÜYÜ ve BÜYÜCÜLÜK Kabul Tarihi: 09.03.2016 Yayın Tarihi: 14.04.2016 Ebru MANDACI * Öz Bu çalışmada arkeolojik ve yazılı kaynakları inceleyerek, Eski Mezopotamya toplumlarında büyünün yerini ortaya koymaktadır. Her zaman ve her yerde olduğu gibi Mezopotamya’da da sık sık insanların üzerine çöken çeşitli felaketler yaşamı zorlaştırmıştır. Diğer taraftan insanoğlu her dönemde maddi dünyayı etkileyip, yönlendirmek arzusunda olmuştur. Büyü, Mezopotamya toplumlarının günlük hayatlarının her alanında uygulanmıştır. Mezopotamya’da başlıca “kara büyü-kötüleştirici” ve “ak büyü-iyileştirici” olmak üzere iki çeşit büyü mevcuttur. Bugün elimizde bulunan büyü metinlerinin büyük çoğunluğu ak büyü grubuna dâhildir. Mezopotamyalılar toplum içinde bazı kimselerin ilişki kurdukları doğaüstü güçler sayesinde insanlara kara büyü yaptıklarına inanmışlardır. Mezopotamyalılar hastalıkların, habis ruhların insana sahip olmasından ve kötü cinlerin insan vücudunu zapt etmesinden kaynaklandığını düşünmüşlerdir. Ayrıca uğursuzlukların sebebinin de söz konusu kötü ruhlar olduğuna inanılmıştır. Kara büyünün etkisini ortadan kaldırarak, kötü ruhların insan vücudundan kovulmasını sağlayacak olanın ise ak büyü olduğunu kabul etmişlerdir. Bu doğrultuda birçok korunma yöntemi ve ritüel gerçekleştirmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Eski Mezopotamya, Büyü, Ritüel. MAGIC AND WITCHCRAFT IN ANCIENT MESOPOTAMIAN SOCIETIES IN THE LIGHT OF ARCHEOLOGICAL AND WRITTEN SOURCES Abstract In this study, we have examined archeological and written sources and tried to put forward the position of magic in Ancient Mesopotamian societies. As always and everywhere, various disasters people encountered made life hard in Mesopotamia, as well. On the other hand, human beings were in the desire of influencing and directing the materialistic world in every period. Magic was applied in every field of daily life of Mesopotamian societies. There are two main kinds of magic in Mesopotamia. These are “black magic-aggravating” and “white magic-healer”. Today, majority of the texts on magic are included within the group of white magic. Mesopotamians believed that some people did black magic with the supernatural powers they interacted with in society. Mesopotamians thought that diseases were triggered by malignant spirits occupying the human and malignant devils curbing the human body. Also, they believed that bad luck stem from bad spirits. They accepted that white magic would eliminate the effect of black magic and remove the bad spirits from human body. In accordance with this, they conducted various protection method and ritual. Key Words: Ancient Mesopotamia, Magic, Ritual. Giriş Büyü kelimesini Sumerce “ÉN”, Akatça “šiptu” kelimeleri karşılamaktadır (Tosun ve Yalvaç, 1981: 153). Malinowski büyüyü, “bir amacın aracı olarak yapılan bir dizi saf pratik eylem” olarak tanımlamaktadır. Büyüler insanlarda gizli manevi güçleri, mucizeye karşı beslenen bilinç dışı umutları ve insanın gizemli olanaklarına duyulan gizli güveni ortaya çıkarmaktadır (MALINOWSKI, 1990: 59). Büyü, insan yaşamını tehdit eden durumlar ortaya çıktığında, uzmanlık kazanmış bazı insanların yürüttükleri ve hasta ile tanrı, cin ve melek gibi büyük güçler arasında ruhani ilişkilerin kurulduğu bir takım ayinlerden oluşmaktadır (Ünal, 2003: 111). Büyünün çok belirgin özellikleri vardır ve belirli prensipler dâhilinde çalışır. Büyü, ayinlerden ve hastalar ile yüksek güçler arasında ilişki kurarak onları icra eden büyü uzmanlarından oluşur. Ayinlerin amacı, tehlikeler söz konusu olduğu durumlarda olumlu * Yrd. Doç. Dr. Ebru MANDACI, Bitlis Eren Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, emandaci@beu.edu.tr düsbed