74 “ Direniş vardı. Ve bu direniş Başkan Yar- dımcısı Liu ve arkadaşı Başbakan yardım- cısı Deng Şiaoping’den geliyordu. Mao Liu’yu daima rakibi olarak görmüştü, ama Deng’in değerli bir yetenek olduğuna inanı- yordu. Bir defasında Deng’in ‘küçük şişesinin’ şaşırtıcı şeylerle dolu olduğunu söylemişti.” Yukarıdaki satırlar anti-komünist yazar Achee Min’in Madam Mao Olmak adlı roma- nından alınmıştır. 1 Devrim sonrasında uzun yıllar kamplarda kalan Çinli yazar Cang Şianliyen, Mao döne- mini eleştirdiği Erkeğin Yarısı Kadın adlı romanında Deng Şiaoping’in tekrar Pekin’de görev almasına şu cümlelere yer verir: “Bu son haber, sıra dışıydı. Sezgilerim bana, dışarıda her şeyin hızla değiştiğini söylüyordu.” Mao’nun kendisinin de Mao karşıtlarının da Deng Şiaoping söz konusu olduğunda şaşır- tıcı, sıra dışı kavramlarında birleştiğini görü- yoruz. Son otuz yıldaki en şaşırtıcı gelişme nedir diye sorulsa birçok siyasetçi, gazeteci ve akademisyen hiç kuşkusuz Çin’in büyük kal- kınma hamlesini işaret edecektir. Hayatın bir kez daha Mao’yu doğruladığını söyleyebiliriz. Gerçekten de Deng Şiaoping’in şişesinde tüm dünyayı şaşırtan şeyler çıktı. Çin Komünist Partisi (ÇKP) şişeden çıkan- ları Deng Şiaoping Teorisi olarak adlandırıyor. ÇKP programında partinin ideolojik çizgisi “Marksizm-Leninizm Mao Zedong Düşüncesi Deng Şiaoping Teorisi” olarak ifade ediliyor. 1999 yılında Deng Şiaoping Teorisi anayasaya da girdi. 2 Deng Şiaoping Teorisinin iddiası, Çin’i modern ve güçlü bir sosyalist devlet haline dönüştürmek. Bu makale Çin nereye gidiyor soruna cevap aramayı değil, iki konuda bazı ipuçları yakalamayı amaçlıyor: Deng teorisi Çin’i nereye götüreceğini iddia ediyor, Mao dönemi ile Deng’in önderlik ettiği reform- lar arasındaki farklılık ve süreklilik ilişkileri nelerdir. Makalede en çok başvuracağım kay- nak, Deng Şiaoping’in kendi ifadeleri olacak. 3 Mao dönemi ve Deng Şiaoping Teorisi Kuntay Gücüm 1 Roman, “Dörtlü Çetenin” lideri olan Mao’nun karısı Jiang Qing’in hikayesini anlatıyor. Hatıratlara dayanan anekdotlar da kullanan roman anti-komünist edebiyatın popüler örneklerinden biri. Romanda Çin Devrimi ve Kültür Devriminin liderleri hedef alınıyor. 2 Seriye Sezen, Çin’in İkinci Uzun Yürüyüşü, Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2009, s. 18. 3 Deng Şiaoping’in konuşmaları Pekin’de İngilizce olarak 3 cilt halinde yayınlanmıştır (Deng Şiaoping, Selected Works, Foreign Language Press, Beijing). Ayrıca bu konuşmaların bir bölümü Türkçeye de çevrildi (Pu Goaliang, Çağdaş Çin’in Mimarı Deng Şiaoping, Canut Yayınları, İstanbul, 2015). Makalede Deng Şiaoping’den yapılan alıntılar bu kaynaklardan alınmıştır. Dipnot enflasyonu yaratmamak için her seferinde dipnotla kaynak belirtmedim. Sadece konuşmanın tarihini cümle veya parantez içinde vermeyi tercih ettim. araştırma-inceleme