1 Künye: KIZIL, Ömür (2016). Zengezur Koridorundan Azez’e Türk Dünyası’nda Yapay Set Krizi. 2023 Dergisi, Sayı: 180, ss.22-28. ZENGEZUR KORİDORUNDAN AZEZ’E TÜRK DÜNYASI’NDA YAPAY SET KRİZİ Ömür KIZIL 1 Giriş: Türk Kültür Havzaları On dokuzuncu yüzyıl Türk dünyası açısından oldukça trajik bir dönemin başlangıcına şahitlik etmiştir. 10. Yüzyıldan sonra Türkistan’da yerleşik Oğuz ahalisinin batıya doğru gerçekleştirdiği göç neticesinde kadim zamanların eski Türk yurdu, Türkistan’dan gelen yeni sakinlerini ağırlamaya başlamıştır. Bu yeni gelenler, Anadolu’nun kültürel iklimi içerisinde kendi kültürünü ve siyasi otoritesini tarih bilimi açısından kısa sayılabilecek bir sürede tesis etmeyi başarmışlardır. Doğudan gerçekleşen göçler ve Batı Anadolu’daki Rum egemenliğinden dolayı Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu, yarımadanın diğer bölgelerine nazaran daha önce Türkleşmiştir. Ancak yüzlerce yıl süren akınlar esnasında, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan sonra İç Anadolu ve bir süre sonra da Batı Anadolu’nun Türkleşmeye başladığı söylenebilir. Bu kültürleme süreci her zaman aynı siyasi teşkilat altında gerçekleşmemiştir. Anadolu Türk birliği, kültürleme sürecinin genel karakteristiği içerisinde kendisine yer bulamamıştır. Zira Anadolu Türk birliğinin sağlandığı dönemler, Kösedağ ve Ankara savaşları gibi olaylar neticesinde kısa sürmüştür. Bu sebebin yanında, Anadolu’nun kültürleri birbirinden ayırma kabiliyetine sahip fiziki coğrafi şartları ve Anadolu’yu Türk yurdu haline getirme sürecinde mücadele edilen hasım kitlelerinin çeşitliliği, birbirleriyle mücadele halindeki Türk devletlerinin ve hanedanlarının teşekkül etmesi gibi faktörler etkili olmuştur. Özellikle Batı Anadolu’da kurulup gelişen Osmanlı Devleti’nin, Anadolu Türklüğünden önce Balkan kavimlerine hükmetmesi, devletin hüviyet inşa sürecini derinden etkilemiş ve yüzlerce yıl sürecek olan ve halen devam eden tarih perspektifini, dünya görüşünü bu karakteristikler dahilinde şekillendirmesine sebep olmuştur. Batı Anadolu’da kurulup dünyaya buradan bakan yönetim anlayışı, siyasi otoritesini Balkanların ardından, Türk Anadolu’nun muhtelif kısımlarına yaymak amacıyla harekete geçtiğinde İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da sert bir Türkmen direnişiyle karşılaşmıştır. Osmanlı bu coğrafyalara girdiğinde bölge zaten büyük ölçüde Türk kültürünün tesiri altındadır. Kültürleme ve kültürlenme sürecini orta bozkırlar kültür bölgesinde gerçekleştiren Karaman Türkleri, doğal olarak bölge ahalisi ve coğrafya ile girdikleri münasebetler neticesinde kendilerine has bir kültür havzası vücuda getirirken; kültürleme ve kültürlenme 1 Doktora Öğrencisi/Öğretmen; Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü İlköğretim Sosyal Bilgiler Eğitimi/ Milli Eğitim Bakanlığı Sıdıka Akdemir Bilim ve Sanat Merkezi Narlıdere/İzmir, E-Posta: omurpasha@hotmail.com