Gönderim TarihiDZ 26.01.2017 Kabul Tarihi: 22.02.2017 SUTAD, Bahar 2017; (41): 179-194 E-ISSN: 2458-9071 Öz 1Ş4ş’da Paris’e giden Şinasi, orada kaldığı s(re boyunca pozitivizmin egemen olduğu bir d(ş(nce d(nyasının içindeydi. Şinasi bu yıllarda etkisinde kaldığı pozitivizmi 1ş. y(zyıl Osmanlı toplumuna olduğu gibi kabul ettirmenin g(çl(klerini doğru ön görm(ş ve teoloji ve metafizikle hesaplaşan ”atılı pozitivizmin yerine İslam d(ş(ncesinde öteden beri var olan ve sonraları yerini başka ekollere bırakarak tarih sahnesinden çekilen Mutezile gibi İslam içi akılcı ekollerden ilham alan bir akılcılığı savunmuştur. Şinasi’nin Medeniyet, hukuk, adalet, h(rriyet kavramlarına getirdiği yorumlar Osmanlı d(ş(ncesinde “ydınlanmacı bir atılımı temsil eder. ”(t(n bunlar göz ön(ne alındığında Şinasi’nin edebiyatımızda akılcılık geleneğinin kurucusu ve edebiyatımız ve k(lt(r hayatımızdaki sözc(s( olduğu söylenebilir. “ydınlanma ve değerlerinin de ”atılı değerlere dayanan kanun ve d(zen fikrinin de Osmanlı’ya taşınması sancılı ve çelişkili bir s(reçtiDz ç(nk( bu değerleri (reten tarihsel gelişmeler ve toplumsal yapı bizdekinden çok farklıydı. Şinasi doğrudan doğruya bu (retimi taklit etmektense bir senteze gitmek ister ve bu değerleri yadırgatıcı olmaması ve kabul görebilmesi için kendi geleneğimizdeki köklere bağlamaya çalışır. ”u noktada akılcılık ile İslam inancını uzlaştırmak için İslam’daki akılcılık geleneğine başvurur. ”u makalede İslam içi akılcı ekollerden Mutezile ve Maturidilik, Şinasi’nin şiirlerinde de ele alınan akıl, kader, adalet gibi temel problemlere yaklaşımları açısından tanıtılmıştır. “rdından Şinasi’nin M(nteheât-ı Eş’arım adlı eserinde yer alan şiirler incelenmiş, İslam’daki akıl kavrayışının öne çıktığı böl(mler ele alınmış ve bu geleneğin Şinasi’nin şiirlerindeki izleri tespit edilmiştir. • Anahtar Kelimeler Şinasi, “kılcılık, İslam, Mutezile, Maturidilik, “ydınlanma, Pozitivizm, Şiir. • Abstract Şinasi, who went to Paris in 1Ş4ş, was in a philosophical world where positivism prevailed during his stay there. As he predicted correctly the difficulties of making Ottoman society accept Western positivism as it is, he defended a type of rationalism inspired by Islamic rationalist schools such as Mu’tazila instead of the Western positivism which radically challenged theology and metaphysics. Şinasi’s interpretation of the concepts of civilization, law, justice and liberty represent an Enlightenment breakthrough in Ottoman thought. In the light of all this, Şinasi can be seen as the founder of rationalist tradition in Turkish literature as well as the spokesman of it in Turkish literature and cultural world. The transfer of values of Enlightenment and the idea of law and order based on Western values to the Ottomans was a problematic and contradictory process; because the * Yrd. Doç. Dr., “nadolu Üniversitesi, T(rk Dili ve Edebiyatı ”öl(m(, hbayrak@anadolu.edu.tr İSLAM’DA AKILCILIK GELENEĞİ AÇISINDAN ŞİNASİ’NİN ŞİİRİ ŞİNASİ’S POETRY IN TERMS OF RATIONALIST TRADITION IN ISLAM Hülya BAYRAK AKYILDIZ *