Panel dyskusyjny 4 - Etyka zawodów prawniczych - perspektywy i zagrożenia dr Paweł Skuczyński Uniwersytet Warszawski Od tradycji zawodu do erozji norm. Wewnętrzne zagrożenia dla etyki prawniczej 1. Wprowadzenie Etyka prawnicza staje się coraz ważniejszym przedmiotem debaty toczącej się w środowiskach prawniczych. Dotyczy to zarówno sfery praktyki, jak i teorii. Ist- nieje wiele przyczyn tego zjawiska, wśród których na pierwszy plan wybija się istnienie klimatu intelektualnego sprzyjającego takim debatom. Jest on obecny w wielu sferach, począwszy od filozofii i nauk społecznych, przez życie publiczne i gospodarcze, po zawody prawnicze1. Funkqe takich debat nie mają jednak cha- rakteru wyłącznie poznawczego. Posiadają one bardzo ważny w ymiar praktyczny: stają się jednym ze sposobów społecznego działania etyki prawniczej. Dzięki dysku- sjom i sporom dotyczącym wartości zawodów prawniczych ich uczestnicy kształ- tują swoje rozumienie tych wartości, a w konsekwencji także własną tożsamość zawodową. Jest to szczególnie ważne w sytuacji głębokich przemian zachodzących w środowiskach prawniczych, często utożsamianych z rozpadem wspólnot zawo- dowych. Gdy osoby wykonujące dany zawód zaczynają w różny sposób rozumieć jego wartości, słabną relacje osobiste między nimi i pojaw iają się nieporozumienia, na przykład międzypokoleniowe, debata jest jedynym mechanizmem, który może podtrzymać społeczne działanie etyki prawniczej. Jednakże debaty dotyczące wartości zawodowych mogą przyczyniać się do tego w jeszcze jeden istotny sposób. Mianowicie mogą one uświadamiać prawnikom o zagrożeniach społecznego działania etyki prawniczej. W konsekwenqi istnieje możliwość zapobieżenia im lub ich usunięcia dzięki zaplanowaniu i podjęciu sto- sownych działań. Źródła tych zagrożeń oczywiście mogą być różnorodne. Przede wszystkim można zauważyć, że mogą mieć one zewnętrzny lub wewnętrzny charakter. Mogą więc albo być wywoływane przez procesy lub działania mające miejsce poza środowiskami prawniczymi albo też to sami prawnicy mogą swoimi działaniami je wywoływać. W odniesieniu do pierwszej sytuaqi jest to szczególnie widoczne w przypadku presji gospodarczej i politycznej na środowiska prawnicze. Mogą one pozostawać od siebie niezależne, ale mogą też być ze sobą w związku. Wydaje się, że obserwowana w Polsce postępująca komercjalizacja zawodów praw- niczych oraz dyskusja dotycząca tzw. deregulacji są tego przykładem. Głównym wyzwaniem stojącym przed środowiskami prawniczymi jest zajęcie odpowied- niego stanowiska w debacie publicznej, które będzie skuteczną reakq'ą na tego typu zagrożenia2. 1 Szerzej zob. P. Skuczyński, Główne kierunku rozwoju etyki prawniczej w Polsce, [w:] 10 lat Stu denckiego Stowarzyszenia Etyki Prawniczej, W arszaw a 2011, s. 10-21. 2 Zob. T. Wardyński, M. Niziołek (red.), Niezależność sądownictwa i zawodów prawniczych jako fundamenty państwa prawa. Wyzwania współczesności, W arszaw a 2009. 165