MICHAŁ CEBULA Uniwersytet Wrocławski Współczesne formy kulturowych zróżnicowań. Przypadek „wszystkożerności” Centralny dla analiz socjologicznych problem zależności pomiędzy sferą zróż- nicowań społecznych a sferą zróżnicowań kulturowych tylko z pozoru wydaje się łatwy do wyartykułowania. Jak utrzymuje Marian Golka, trudność eksplikacji bierze się między innymi z niejasności różnic między nimi (jak oddzielić to, co społeczne, od tego, co kulturowe?) i ich wzajemnych warunkowań. W tym ostat- nim przypadku panuje pluralizm koncepcji teoretycznych. Z jednej strony wska- zuje się na wpływ cech społecznych (porządku społecznego) na cechy kulturowe (porządek kulturowy), jak w teoriach marksistowskich (akcentujących determini- styczny wpływ „bazy” na „nadbudowę”, przez co sfera kultury i konsumpcji jawi się jako epifenomen, emanacja podstawowych układów i zależności społecznych, które legitymizuje i wzmacnia). Z drugiej strony to wyposażenia kulturowe lu- dzi określają ich społeczne role, więzi czy przynależności grupowe. Stanowisko pośrednie akcentuje natomiast założenie o ontologicznej jedności (praktycznym splątaniu) tego, co społeczne i kulturowe 1 . Na przykład w koncepcji Pierre’a Bour- dieu sposób opanowania kultury (znawstwo, zażyłość, kompetencja, swoboda) staje się istotnym elementem społecznych segmentacji i hierarchizacji, co wyraża się w pojęciu kapitału kulturowego 2 . Założenie, iż kultura współokreśla przyna- leżność klasową, przyświecała także badaczom brytyjskim, rekonstruującym sys- tem klasowy odmiennie od dominującego paradygmatu opartego na agregacjach zawodów 3 . Jednocześnie część teoretyków (głównie postmodernistycznych) bro- niła tezy o rozchodzeniu się (autonomizacji) sfery kulturowej i społecznej (dyfe- 1 M. Golka, Socjologia kultury. Wydanie nowe, Warszawa 2013, s. 205–211. 2 P. Bourdieu, he Forms of Capital, [w:] Education: Culture, Economy, Society, red. A.H. Halsey et al., Oxford 1997, s. 46–51. 3 M. Savage et al., A New Model of Social Class? Findings from the BBC’s Great British Class Sur- vey Experiment, „Sociology” 47, 2013, s. 219–250. Forum Socjologiczne 4, 2013 © for this edition by CNS