Literatura 238 Ewa Tichoniuk-Wawrowicz Uniwersytet Zielonogórski Oswajanie labiryntu: Stany Zjednoczone według Oriany Fallaci L abirynt jest przestrzenią obcą, niepokojącą, częstokroć wrogą 1 . Dla- tego w literaturze reprezentowany jest on przez terytorium ograni- czone, choć niekoniecznie zamknięte, o niejasnej topograii, budzące lęk i poczucie zagrożenia – czy to realnego, czy też wyobrażonego. Szpital psychiatryczny, cmentarz, katakumby, gęsta puszcza, powikłana sieć kory- tarzy lub ulic i zaułków, ale też pustynia czy morski bezkres, ponieważ w przestrzeni labiryntowej istotniejsze od rzeczywistego jej ukształtowania jest jej postrzeganie, groźba, którą z sobą niesie, odbierana przez podmiot poznający 2 . Labirynt wymaga też aktywności ze strony tegoż podmiotu, nawet jeśli owo działanie jest bezskuteczne: ‘błądzenie’ to condicio sine qua non „błędnika”, „błędowia” czy „błędokrętu” 3 . Istotą labiryntu jest bowiem zmaganie się z nim, niezależnie od ostatecznego sukcesu (polegającego przeważnie na wydostaniu się zeń) czy też jego braku. Symbolika tej odwiecznej igury jest przebogata, podobnie jak ilość i różnorodność form jej realizacji. Również rodzaje typologii labiryntów oraz algorytmy ułatwiające znalezienie z nich wyjścia można by mnożyć 4 . Niemniej, im dalej od starożytności, tym bardziej błędokrętowa rzeczywi- 1 Nawet ludyczność błędników, czyli labiryntów ogrodowych, zakłócona bywała instalowaniem w nich pułapek (w średniowieczu i renesansie). W błędnikach manierystycznych z zasady miano się gubić, a od barokowych począwszy porzucono wszelką regularność: nie oznaczano już więc centrum, do którego należało dotrzeć. 2 Por. M. Głowiński, Mity przebrane, Kraków 1994, s. 129-216. 3 Błędnik w dawnym znaczeniu ‘osoba błądząca’ lub współczesnym ‘labirynt ogrodowy’; błędowie ‘manowce, rozdroża’, błedokret ‘labirynt’. Zob. M. Wojtyła-Swierzowska, Kognity- wizm w etymologii, „Rocznik Slawistyczny” 51, Wrocław – Warszawa – Kraków 1998, s. 22; A. Krasnowolski, W. Niedźwiedzki, Słownik staropolski, Warszawa 1914, t. I, s. 22. Por. np.: bludištì (czeski), Irrgarten (niemiecki), irrgång (szwedzki). 4 E. Tichoniuk-Wawrowicz, L’universo labirintico nella narrativa di Primo Levi, Zielona Góra 2012, s. 15-40.