„Etnografia Polska", t. LVII, 2013, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 KAMILA BARANIECKA-OLSZEWSKA Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa KRZYŻOWAĆ CZY NIE? MISTERIUM MĘKI PAŃSKIEJ W OBERAMMERGAU JAKO POWÓD SPORÓW MIĘDZYRELIGIJNYCH WPROWADZENIE Na wstępie chciałabym wyjaśnić, z jakiej perspektywy piszę ten artykuł, ponieważ znacząco wpływa ona na charakter wywodu. Otóż tekst ten powstaje, po pierwsze, jako efekt refleksji etnologa; po drugie, jest on autorstwa osoby wychowującej się w kręgu kultury katolickiej, w kraju, gdzie krąg ten zdecydowanie dominuje, po trzecie, piszę ten artykuł siłą rzeczy z perspektywy polskiej. Wszystkie te czynniki sprawiają, iż do prezentowanego materiału podchodzę z określonej pozycji. Fakt ten wymaga pod- kreślenia, gdyż podjęty przeze mnie temat - nie wyjawiony wprost w tytule - budzi wiele emocji, często skrajnych. Wypowiadanie się na jego temat nierzadko wywołuje podobne emocje, łatwo tu więc o podziały czarno-białe, o szybkie oskarżenia, czasem, niestety wynikające z przeświadczenia „kto nie jest z nami, ten przeciw nam". Najogól- niej rzecz ujmując, mam tutaj na myśli kwestię stosunków między chrześcijaństwem a judaizmem, a konkretniej problem antyjudaizmu/antysemityzmu 1 w tych relacjach na przykładzie jednostkowego wydarzenia - misterium w Oberammergau. W tym przypadku fakt, że tekst ten piszę z perspektywy Polki wychowanej w kręgu katolicyzmu, sprawia, iż pewne propozycje wysuwane przez środowiska żydowskie wobec organizatorów misterium w Oberammergau są, co najmniej, zaskakujące, by nie stwierdzić, że, z punktu widzenia chrześcijan, trudne do zaakceptowania. Są jed- nak dla mnie niezwykle ciekawe, ponieważ piszę go też jako etnolog głęboko zaintere- sowany tematyką misteriów. Od kilku lat prowadzę badania nad polskimi misteriami męki Pańskiej. Daje mi to możliwość zagłębienia się w spór o przedstawienie Pasji w Oberammergau z innej perspektywy. Na podstawie moich studiów potrafię wyod- rębnić, co do wiernych w misteriach przemawia, i zastanawiam się, czy pokazanie misterium w Oberammergau w takiej formie, jaką sugerują środowiska żydowskie, nie stanowiłoby jego kresu jako wydarzenia religijnego. Z konieczności więc sta- wiam w tym artykule pytanie o granice ingerencji w wyznanie partnera w dialogu 1 Autorzy tekstów na temat misterium w Oberammergau dość konsekwentnie używają pojęcia anty- semityzm odnosząc się do problemów związanych z wystawianiem tego przedstawienia (zob. Friedman 1984, s.99). Mnie jednak wydaje się, że bardziej adekwatnym słowem byłby tu antyjudaizm (zob. Ziegler 1991), w niektórych miejscach artykułu pozostanę jednak wierna nomenklaturze cytowanych publikacji. Etnografia Polska, t. 57 z. 1-2 (2013), pp. 45-62