42 Original Article / Orijinal Makale Medical History and Ethics / Tıp Tarihi ve Etik Medeniyet Medical Journal 32(1):42-49, 2017 doi:10.5222/MMJ.2017.042 ISSN 2149-2042 e-ISSN 2149-4606 Applicability of universal moral theories in different cultural settings and the example of Turkey Evrensel ahlak teorilerinin farklı kültür çevrelerinde uygulanabilirliği ve Türkiye örneği M. Alpertunga KArA received: 17.11.2016 Accepted: 09.12.2016 İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye Yazışma adresi: M. Alpertunga Kara, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı, Ünalan, Ünalan Sok., D-100 Karayolu Yanyol, 34700-Üsküdar-İstanbul, Türkiye e-mail: malpertunga@gmail.com GİRİŞ Biyoetik konularına yönelik alışılmış felsefî yaklaşım idealize ve rasyonel bir düşünce tarzına dayanmakta- dır. Bu tarz bir anlayış, sosyal gerçekliğin teorik kate- gorilere uygun çizgilerle bölümlendiğini ve bu çizgi- lerin bütün şartlar için aynı olduğunu kabul ederken, sosyal ve kültürel faktörleri göz ardı eder, çizgilere uy- mayan konuları değerlendirmeye almaz 1 . Diğer taraf- tan, farklı bir bakış açısıyla, ahlak teorileri meseleleri algılamak ve değerlendirmek için alternatif çerçeve- ler olarak değerlendirilebilir. Bu görüşe göre teoriler nihai gerçeklerden çok, kesişen kısmî perspektifler sağlar. Kültürler de aynı şekilde kısmî perspektifler sağlayan alternatif çerçeveler olarak düşünülebilir 2 . Tabiatı objektif ve kültürü sübjektif gören ayrım Batı düşüncesinin kökleşmiş bir tavrıdır. Bu anlayışa göre söz konusu iki kutuptan objektif olduğu varsayılanı, tabiatın doğrulanabilir gerçekliği ifade ettiği iddi- asıyla vurgulanır ve daha çok önemsenir. Kültür ise insanların sübjektif düşüncelerinin bir yansıması ola- rak daha az önemsenen bir kategoridir 3 . Çoğu bilim insanının düşüncesine göre bilim, ideolojiden, tutku- lardan ve duygulardan kaçarak objektif bilgi üretir ve toplumdan bağımsız olmalıdır. Bu görüşe göre bilimin yapısında toplumsallığa yer yoktur; toplumla bağlan- tılı olmamak bilim için daha iyidir 4 . Diğer taraftan farklı bir bakış açısına göre, objektif- sübjektif ayrımı hayali bir ayrımdır. Farklılık gerçeklik ABSTrACT The thought that considers philosophy and culture as two alter- native poles assumes a universal morality which is independent from cultural differences. This paper investigates applicability of moral theories disregarding cultural issues and ‘universal’ prin- ciples. Social sciences may help investigating the compatibility between theoretical approaches and cultural facts. The concept of autonomy may be a contentious issue between cultures and this may affect applicability of an approach. An investigation of the perspective of Turkey may provide information as an example of cultural setting. Applicability of a theoretical framework de- pends on an interpretation which takes into consideration the cultural conditions. One universal standard will be far from being applicable. Keywords: Cross-cultural ethics, moral theories, moral principles, social sciences, Turkey ÖZ Kültür ve felsefeyi iki alternatif kutup olarak değerlendiren gö- rüş, kültürel farklılıklardan bağımsız evrensel bir ahlakın varlığını kabul eder. Bu çalışma kültürel konuları göz ardı eden ahlak te- orilerinin ve “evrensel” prensiplerin uygulanabilirliğini sorgula- maktadır. Sosyal bilimler, teorik yaklaşımlarla kültürel gerçekler arasındaki uyumluluğu soruşturmaya yardım edebilir. Özerklik kavramı kültürler arasında ihtilaflı bir konudur ve bu konu ortak bir etik yaklaşımın uygulanabilirliğini etkileyebilir. Türkiye pers- pektifinin incelenmesi, bir kültürel ortam örneği olarak bilgi ve- rebilir. Teorik bir çerçevenin uygulanabilirliği kültürel şartları göz önüne alan bir yoruma bağlıdır. Tek bir “evrensel” standart uygu- lanabilirlikten uzak olacaktır. Anahtar kelimeler: Kültürlerarası etik, ahlak teorileri, ahlak pren- sipleri, sosyal bilimler, Türkiye