Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Yıl: 2016 Sayı: CİEP Özel Sayısı Journal of Süleyman Demirel University Institute of Social Sciences Year: 2016, Number: CIEP Special Edition SAĞLIK SİSTEMİNDE DESANTRALİZASYON: TÜRKİYE VE AZERBAYCAN SAĞLIK SİSTEMLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME Ali ÜNAL 1 Ravil TAGİYEV 2 ÖZET Desantralizasyon kavramı karar mekanizmasının, hizmet ve uygulamaların gerçekleştirileceği en yakın merkeze devredilmesini, kamu yönetiminde ise sorumluluk, otorite ve yetki devrini ifade etmektedir. Türkiye sağlık sistemi merkeziyetçi yapının hâkim olduğu, yetkilerin ve karar mekanizmasının merkezde toplandığı yapıya sahiptir. Bu yapının kontrol açısından kolaylık sağlayıp sağlamadığı tartışılmakla birlikte sağlık tesislerinin nicelik ve nitelik açısından gelişmesi ve hizmetlere duyulan ihtiyacın artması desantralizasyon konusunda çalışmalar yapılmasını zorunlu hale getirmiştir. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında çalışmalar başlatılmış ve yapıda önemli değişiklikler hayata geçirilmiştir. Bu konuda aile hekimliği uygulaması, Sağlık Bakanlığı Teşkilat Yasası ile organizasyon yapısındaki değişiklikler bu amacı destekleyen uygulamaların başında gelmektedir. Azerbaycan sağlık sisteminde ise merkeziyetçi yapının hâkim olmasının yanı sıra il idarelerinin sağlık hizmeti sunumu ve planlama sürecinde yer alması bu yapıyı farklılaştırmaktadır. Sovyet yönetiminden kalan sağlık hizmetleri de dâhil tüm sektörlerin merkeziyetçi yapısı mevcut sistem üzerinde varlığını devam ettirmektedir. Azerbaycan sağlık sisteminde otoritenin merkezi yönetimde olmasının yanı sıra il idareleri tarafından hastaneler işletilmekte ve sağlık hizmeti sunulmaktadır. Bu kurumlar makro düzeyde politika yapma ve karar alma sürecinde yer almamalarına rağmen faaliyetleri gereği hizmet sunumunda kısmi özerkliğe sahiptirler. Bu durum sistemin işleyişinde açıklığa engel olmakla birlikte merkezden yönetilen, otoriter ve kontrolün yüksek olabileceği bir sağlık sistemini ortaya çıkarmaktadır. Türkiye sağlık sisteminde ise Cumhuriyet’in ilk yıllarından beri süregelen merkeziyetçi yapı değiştirilerek hizmetin sunulduğu bölgelerde, hizmeti bizzat sunanların lehine bir yetki devri yani desantrilizasyon söz konusudur. Bu değişim hem sağlık kurumlarının işleyişinde hem de Sağlık Bakanlığı Merkez Teşkilatı ile sağlık tesislerinin organizasyon şeklinde kendini göstermektedir. 1 Yrd. Doç. Dr. Hitit Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sağlık Yönetimi Bölümü, Çorum – Türkiye, aliunal@hitit.edu.tr 2 Uzm.Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Kurumları Yönetimi Doktora Programı, Bakü – Azerbaycan, tagiyev.ravil@gmail.com