56 I. DÜNYA SAVAI TARH harbin “öteki” yüzü: I. DÜNYA SAVAŞI HATIRALARINDA GAYRİRESMİ ATEŞKESLER * cemal can tarımcıoğlu Yıkıcı bir özellik taıyan I. Dünya Savaı, resmi belgelere pek yansımayan, cephelerde çarpımı askerlerin bıraktığı hatıra, günlük ve mektuplar vasıtasıyla öğrendiğimiz daha barıçıl bir yüze de sahipti. Bu barıçıl yüzün en önemli örneklerinden biri, siper savaları esnasında taraflar arasında resmi veya gayriresmi olarak kısa süreliğine ilan edilen atekeslerdi. giri I. Dünya Savaı, 20. yüzyılı askeri açıdan olduğu gibi siyasi, iktisadi ve sosyal açılardan da büyük ölçüde et- kileyen en önemli hadiselerden biri- dir. Kendisini ilk olarak Amerikan ç Savaı (1861-1865) ve Fransa-Prusya Savaı’nda (1870-1871) hissettiren, bir toplumun elindeki askeri ve sivil bütün kuvvetiyle mücadele etmesi anlamına gelen topyekûn harp dokt- rini I. Dünya Savaı’nda belirleyici bir rol oynadı. 1 Bu savala birlikte savaan devletlerin harp olgusuna bakıı, Clausewitz’in söylediği gibi orduların ordularla girdiği çatıma anlayıından, Ludendorff’un altını çizdiği, halkların halklarla yaptığı sa- vaa kaydı. 2 Bu değiim doktrinle sınırlı kalma- yıp, gelien silah, mühimmat ve ula- ım teknolojisiyle birlikte, I. Dünya Noel barıında ngiliz ve Alman askerleri bir arada. Illustrated London News, 9 Ocak 1915.