Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi/Journal of Turkish World Studies 17/1 Yaz-Summer 2017 Başkurt Halk Şairi Remi Garipov’un Şiirlerinde Başkurt Dili * Bashkir Language in the Poems of Bashkir Folk Poet Rami Garipov Yrd. Doç. Dr. Murat ÖZŞAHİN ** Özet Türk şiir dünyasında vatan ve millet temaları kadar önemli olan bir başka tema da anadildir. Anadolu’da Âşık Paşa gibi şairlerimizle 13. yüzyılda başlayan ve manzumelere konu olan anadil teması, özellikle 19. yüzyılda ve sonrasında şiir dünyamızda daha sık yer bulmaya başlamıştır. Yabancı eliyle yabancı dil baskısı görmeyen Türkiye Türkçe- sinde bu tema farklı bir açıdan ele alınmıştır. Ancak Türk Dünyasının diğer sahalarında 19. yüzyıldan itibaren başlayan ve 20. yüzyıldan itibaren daha da belirgin hale gelen mahallîleşmenin en güçlü etkisi dilde görülmüştür. Özellikle Çarlık Rusya’sı ve deva- mında Sovyet Rusya içerisinde yer alan Türk toplulukları, Rusçanın şiddetli etkisini his- setmeye başlamışlardır. Rusça eğitimin de katkısıyla bu etki millî bilince hayli zarar verdiğinden dolayı şairler ve yazarlar kimi zaman bir tepki, kimi zaman da bir tedbir olarak eserlerinde anadilin önemini vurgulamışlardır. İdil-Ural coğrafyasında anadil de- nilince akla ilk gelen isim AbdullaTukay’dır. Onun anadilindeki soluğu, kendisinden son- ra gelen pek çok şair ve yazarı da derinden etkilemiştir. Etkilenen bu isimlerden birisi de Başkurt halk şairi Remi Garipov’dur. Sovyet döneminin sonlarına doğru güçlü bir soluk olarak Başkurt edebiyatında ün salan R. Garipov’un pek çok şiirinde bu temaya dikkat çektiği görülmektedir. Bu çalışmada Garipov’un şiirlerinde yer alan anadil tema- sının hangi imgelerle somutlaştırıldığı üzerinde durulmuş ve şiirlerden örnekler verile- rek şiir anlayışına ve edebî şahsiyetine dikkat çekilmesi amaçlanmıştır. Anahtar kelimeler: Anadil, Remi Garipov, Başkurt, Başkurt Türkçesi, Başkurt Edebiyatı Abstract Mother language is another theme which is as much important as themes of homeland and nation in Turkish poetic world. Mother language theme which started in 13th century and has been subject to poets in Anatolia with our poets like Aşık Paşa, has taken part frequently in our poetic world especially during and after the 19th century. This theme has handled in different perspective since years in Turkey, Turkic dialects which has not been exposed to pressure of foreign languges by other nations. But the strongest effect of localization which began in 19th century and has become more apparent since 20th century, has occured in language. Especially, Turkish communities which take part in period of Tsarist Russia and than Soviet Russia, began to feel strong effect of Russian language. As a result of this effect, damaged national consciousness with the contribution of Russian education, poets and authors emphasized importance of mother language sometimes as a reaction, and * 23-24 Aralık 2014 yılında Başkurt Devlet Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen Türkoloji ve Altayis- tikte Karşılaştırmalı-Tarihî İncelemelerin Bugünkü Durumu ve Geleceği adlı toplantıda sunulan bildiri metni temelinde genişletilmiş bir incelemedir. ** Afyon Kocatepe Üniversitesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, mozsahin35@hotmail.com