Mediterranean Journal of Humanities mjh.akdeniz.edu.tr VI/2 (2016) 333-341 1893 Yangını Sonrası Şam Emevi Camii Restorasyonu The Restoration of the Ummayad Mosque in Damascus After the 1893 Fire Hilal KAZAN  Öz: I. Velid tarafından 705-715 yılları arasında yapılan Şam Emevi/Ümeyye Camii tarih boyunca birçok kez yanmış, muhtelif doğal afet ve yıkımlar sonucu tamir edilerek yeniden ihya edilmiştir. Hilafeti devraldıktan sonra Osmanlı Devleti’nin İslam Dini’nin önemli ve mukaddes mabedlerine hizmeti, bu toprakları terk ettikleri devletin en çalkantılı ve ekonomik açıdan en zayıf olduğu XX. asrın başlangıcına kadar devam etmiştir. Bu bağlamda Sultan II. Mahmud ve Sultan Abdülmecid’in Mescid-i Nebevi’yi büyük tamirattan geçirmeleri, Kanuni Sultan Süleyman başta olmak üzere diğer Osmanlı sultanları ile beraber II. Abdülhamid’in de aynı coğrafyada yaptığı tamirat ve imar hareketleri de hatırlanmalıdır. Şam Emevi Camii de bunlardan biridir. Camii, Müslüman-Türk hakimiyeti zamanında beş defa yandığından büyük onarımlar geçirmiştir. Bu onarımların sonuncusu ise Sultan II. Abdülhamid tarafından yapıldı. 15 Eylül 1893/5 Rebiulahir 1311 tarihinde geçirdiği büyük yangından hemen sonra vakit geçirilmeden hare- kete geçilip teftiş, keşif ve tamiratın icrasının sonuçlanması on yıl kadar devam eder. Bu bildiride yaşanan süreç sebep ve sonuçlarıyla beraber Osmanlı Arşivi belgeleri çerçevesinde ele alınacaktır. Anahtar sözcükler: Şam Emevi Camii, Restorasyon, Mimarî, II. Abdülhamid, Yangın Abstract: The Ummayad Mosque in Damascus was built between705-715 by the Caliph Al-Walid I. The mosque has been damaged by fire many times in its history and after various natural disasters and demolitions it has been rebuilt and repaired. After claiming the caliphate, the responsibility of the Ottoman State to the major Islamic sacred sites and places continued until the beginning of the XX century, when the state was in a turmoil and was economically weak. In this context, the restorations made to the Masjid Nabawi by Sultan Mahmud II and Sultan Abdulmecid, together with all the other Ottoman Sultans from Suleiman the Magnificent onwards, should be remembered without ignoring Abdulhamid II and his public works undertaken in this region including this restoration work. In the period of Islamic Ottoman rule this mosque had been damaged repeatedly by fire and great works of restoration were undertaken. The last of these restorations took place in the reign of Sultan Abdulhamid II. after a devastating fire in 1893, and major reconstruction work continued until 1897. This paper addresses this restoration work employing Ottoman archival documents. Keywords: The Ummayad Mosque in Damascus, restoration, architecture, Abdulhamid II, fire Hulefa-i Raşidin devrinden sonra kurulan Emevi Devleti (661-750), İslam topraklarının hızla genişlemesini sağlamış, buna bağlı olarak devlet ekonomik bakımdan da hayli zenginleşmiştir. Bu zenginlik bir taraftan devlet kurumlarının temellerini meydana getirirken diğer taraftan mevcut şehirlerde İslam kimliği oluşturma ve yeni İslam şehirlerinin imarını sağlamıştır. Bu bağlamda devlet merkezi Medine’den Şam’a taşınmıştır. Gerek dini, gerek sivil, gerekse askeri  Yrd. Doç. Dr., İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Sanatları Tarihi ABD, İstanbul. hllkzn@yahoo.com. DOI:10.13114/MJH.2016.301 Geliş Tarihi: 01.09.2016 Kabul Tarihi: 17.11.2016