21. YÜZYIL [85] Kasım ’10 • Sayı: 23 * 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Milli Güvenlik Araştırmaları Merkezi Bilimsel Danışmanı Birleşmiş Milletler’in (BM) kurulduğu 1945 tarihinde dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri (750 milyon kişi), kendi kendisini yönetmeyen koloniyal ülkelerde yaşamakta idi. BM Antlaş- ması’nın 11. Bölümü’nde Özerk Olmayan Bölgelere İlişkin Bildirge’de yer alan 73. ve 74. mad- deleri, Kendi Kaderini Tayin hakkına saygıyı ve BM’nin dekolonizasyon sürecindeki pozisyonu- nu düzenlemektedir. 1945’ten bu yana 80’in üzerinde koloni bağımsızlığına kavuşmuştur, halen 16 ülke Uluslararası Vesayet Rejimi altında bulunmaktadır. BM Genel Kurulu’nun 9 Şubat 1946 tarihindeki Londra’daki ilk sezonunda alınan 9 numa- ralı kararında Özerk Olmayan Bölgelere İlişkin Bildirge’de yer alan 73. maddenin e fıkrasına gö- re üye devletlerin BM Genel Sekreteri’ne ilgili madde kapsamındaki bölgelerde ekonomik, sos- yal, eğitim koşullarına ilişkin bilgileri iletmeleri için 20 Eylül 1946 tarihine kadar süre verilmiş- tir. Portekiz, 1946 tarihinde BM’ye üye olmadığı için herhangi bir bilgi BM Genel Sekreteri’ne iletmemiştir. Fransa ise Genel Sekretere verdiği bilgi ile Cezayir hariç olmak üzere toplam 18 bölgenin kolonisi olduğunu ve bunların BM Antlaşması’nın 73. maddesi kapsamında olduğunu bildirmiştir. BM Genel Kurulu 14 Aralık 1946 tarihinde, 66 sayılı kararı ile üye ülkelerden 73. madde kap- samındaki bölgeler için her yılın Haziran ayının 30. gününe kadar bu bilgilerin düzenli olarak gönderilmesini istemiştir. Genel Kurul aynı zamanda Genel Sekreter’in yıllık raporunu incele- mek üzere 73. maddenin e fıkrasına göre rapor göndermek yükümlülüğünde olan ülkeler ve Ge- nel Kurul’un seçeceği ülkelerden oluşan bir geçici komite oluşturma kararını almıştır. 16 ülke- den oluşan bu komite 4 numaralı komite olarak 1947 yılında göreve başlamıştır. İngiltere Kıbrıs Adası’nın koloniyel düzende olduğunu 73. maddenin e fıkrasına göre Genel Sekreter’e bilgi göndererek 1946 tarihinde kabul etmiştir. Fransa, Cezayir’in BM Antlaşma- sı’nda Kendi Kaderini Tayin Hakkı’nın bulunduğunu reddetmiş ve Cezayir’in kendi toprak bü- tünlüğü içerisinde bulunduğunu beyan etmiştir. 1 - Cezayir’in BM hukukunda Kendi Kaderini Tayin Hakkını Kazanması 5 Temmuz 1962 yılında bağımsızlığını kazanmadan önce Fransa’nın kolonisi Cezayir’de, Ulu- sal Kurtuluş Cephesi’nin (FLN) 31 Ekim 1954 tarihinde Betna ve Aures’te başlattığı ayaklan- malar aynı zamanda, Fransa’nın koloniyal yönetimine karşı ilk ciddi başkaldırıyı da temsil et- mektedir. Fransa bunun karşılığında yoğun bir tutuklama kampanyasına başlamıştı. Ertesi yıl Ayn Abid’de ve El-Alia madenlerinde patlak veren ayaklanma, Avrupalılara yönelik genel bir saldı- K›br›s’ta Yer Alan ‹ngiliz Üslerinin Hukuki Statüsü ve Unutulmufl BM Dekolonizasyon Hukukunu Yeniden Hat›rlatma Mehmet Şükrü GÜZEL*