185 SUNNÎ-ŞİÎ ULEMA VE AYDINLARININ İSLAM MEZHEPLERİNİ YAKINLAŞTIRMA ÇABALARI THE EFFORTS OF SUNNI-SHIAH INTELLECTUALS ON THE APPROXIMATION OF THE ISLAMIC SECTS Hasan Hüseyin GÜNEŞ 2 ÖZ İslam âlemi son yıllarda mezhep kö- kenli bir çatışmanın içerisine sürüklenmek istenmektedir. Yaşanan çatışmaları, şimdi- lik, mezhepsel farklılıkla açıklamak yerine, siyasal olanın mezhepsel farklılığı olarak değerlendirmek ve Sunnî-Şiî karşıtlığı üze- rinden Ortadoğu coğrafyasının her an kao- sa sürüklenebileceğini de göz önünde bu- lundurmak gerekmektedir. Bu makalede, Müslümanlar açısından önem arz eden bir mesele olarak mezheple- rin yakınlaş(tırıl)ması hususu ele alınmaya çalışılacaktır. Bu amaçla ortaya konan gay- retlerin tarihçesi verilecek ve bu çalışmalar- Makale geliş tarihi: 11.03.2017 • Makale kabul tarihi: 25.05.2017 1 Bu makale, 14 Ekim 2014-17 Ekim 2014 tarih aralı- ğında ORMER Enstitüsü tarafından düzenlenen II. Ortadoğu’da Siyaset ve Toplum Kongresi’nde sunu- lan ve yayınlanmayan bildirinin gözden geçirilmiş hâlidir. 2 Yrd. Doç. Dr., Bartın Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü. da ne tür hedelerin belirlendiği tespit edil- meye çalışılacaktır. Mezhepleri yakınlaştırma düşüncesi VI. / XII. yüzyıllarda yavaş yavaş kendini gös- termeye başlamış ve ilk nüvelerini vermiş- tir. Bu nüveler zaman içerisinde ilizlenmiş ve yirminci yüzyıl içerisinde olumlu denile- bilecek çalışmalarla da gün be gün güçlen- miştir. Özellikle takrib müessesesinin olu- şumu bu minvalde zikredilmelidir. Çalış- mamızda bu nüvelere kısaca temas edilecek ve Ehl-i Sünnet ve Şiî ulema ve aydınlarının XX. yüzyılda yaptığı mezhepleri yakınlaş- tırma gayretleri ve çalışmaları hakkında bazı örnekler üzerinden değerlendirme ya- pılmaya çalışılacaktır. Üzerinde durulmaya çalışılacak isimler şunlardır: Allâme Abdul- lah Süveydî, Muhammed Hasan el-A‘zami, Muhammed Abduh, Muhammed Reşid Rıza ve Mustafa Sibâî; Muhammed Hüse- yin Âl-i Kâşifu’l-Ğitâ, Abdülhuseyn Şere- fuddin, Seyyid Ali Hamaneî. Anahtar Kelimeler: Mezhepleri Yakın- laştırma, Dâru’t-Takrîb, Allâme Abdullah Süveydî, Muhammed Hasan El-A‘Zami, Muhammed Abduh, Muhammed Reşid