1 Hoofdstuk 4 - Mai Mai milities in oost DR Congo: een demystificatie Judith Verweijen In: De alledaagse rebel. Tien rebellengroepen in het Zuiden. Ghent: Academia Press, 2017, pp. 89–110, edited by: Jeroen Adam, Bert Suykens and Koen Vlassenroot 1. Inleiding De term “Mai Mai” wordt gebruikt als etiket voor een bonte verzameling van kleinschalige, vaak langs etnische lijnen gevormde gewapende groepen in oost Congo. Doorgaans roept de naam associaties op met hekserij, barbarij en irrationaliteit. Mai Mai groepen staan immers bekend om het gebruik van amuletten, tatoeages en spirituele rituelen met water die hen immuun zouden maken tegen kogels. Verder worden deze groepen door Westerse media vaak in verband gebracht met kindsoldaten en met tomeloze agressie. i Zo schreef een journaliste in 2012 dat zij onder Mai Mai strijders in het Shabunda gebied een “onderstroom van extreem geweld” waarnam, en dat de strijders “door extreme woede” bezeten waren. ii Ook de visuele clichés ontbreken niet: de Mai Mai worden bij voorkeur afgebeeld als bizar uitgedoste, barbaarse strijders die niet terugdeinzen voor het plegen van grove mensenrechtenschendingen. Het beeld van de Mai Mai dat zo opdoemt past perfect in koloniale voorstellingen van Afrikanen als primitief en gewelddadig van aard. Zulke simplistische voorstellingen vertroebelen ons begrip van Mai Mai milities. Want als de Mai Mai inderdaad zo’n beestachtig en bloeddorstig zooitje zijn, hoe verklaren we dan dat deze groepen op grote schaal in hedendaags oost Congo voorkomen? Hoe komt het dan dat delen van de bevolking toch enige sympathie voor hen hebben? Deze bijdrage poogt Mai Mai milities te demystificeren door middel van een historische en sociologische benadering. Ze legt allereerst uit wat Mai Mai groepen eigenlijk precies zijn en hoe we ze kunnen herkennen. Deze uitleg wordt gevolgd door een overzicht van hun historische wortels en ontwikkeling van de Simba oorlog in de jaren 60 tot de Congo oorlogen en hun nasleep in de jaren 90 en 2000. Vervolgens wordt gepoogd te verklaren waarom er van de dag nog steeds Mai Mai milities actief zijn. Daar blijkt geen eenduidig antwoord op te zijn, gezien een veelvoud aan historische, sociale en economische factoren een rol spelen. Deze vinding staaft de hoofdconclusie van dit boek: dat de motivatie van rebellengroepen niet kan worden begrepen vanuit één overkoepelend verklaringsmodel. Deze complexiteit heeft ook tot gevolg dat slechts een multidimensionaal beleid de Mai Mai zal kunnen overtuigen hun wapens neer te leggen, wat een voorwaarde is om van oost Congo een vreedzamere samenleving te maken.