WANDA YA DA MEHMED SADIK (ÇAYKA) PAŞA’NIN TÜRKİYE ANEKDOTLARI Metin ÜNVER * Öz İçerdiği Yakınçağ Osmanlı tarihine dair hadiseler bakımından uzun süreden beri önemli bir kaynak olarak araştırmacıların dikkatini çeken Souvenirs Anecdotiques sur la Turquie (1820-1870) yayıncısı Wanda’nın kimliğinin tespit edilememesi nedeniyle sağlıklı bir değerlendirmenin konusu olamamıştır. Eserin Michael Czajkowski’ye ait olduğu ve orijinalinin, kendisi hayatta iken Türkiye Anekdotları (Turetskiye Anek- dotı) adıyla Rusça yayınlandığı, daha sonra kızı Karolina Suchodolska tarafından Wanda müstear ismi ile Fransızca’ya çevrildiği anlaşılmıştır. Bu makalede, Fransızca çevirisini kullanan araştırmacıların eser ve bilhassa yazarı hakkında yaptığı değer- lendirmelerden başlayarak, eserin asıl yazarı olan Michael Czajkowski’nin eserde anlattıklarının kaynağı olan İstanbul’a gelişi ve Müslüman olup Osmanlı Devleti’nin hizmetine girmesi sonrasındaki gelişmeler üzerinde durulacaktır. Czajkowski’nin hayatının son döneminde din değiştirip Kiev’e yerleştikten sonra anılarını kaleme alması, bunların tarih kaynağı olarak değeri ve Türkiye Anekdotları ile içerik olarak karşılaştırması yapılarak anekdot türündeki eserin orijinalliği üzerinde durulacaktır. Anahtar Kelimeler: Wanda, Michael Czajkowski, Mehmed Sadık (Çayka) Paşa, Anekdot, Polonyalı Mülteciler, Yakınçağ Osmanlı Tarihi kaynakları. Abstract WANDA OR MEHMED SADIK (CHAYKA) PASHA’S ANECDOTAL MEMOIRS ABOUT TURKEY Souvenirs Anecdotiques sur la Turquie (1820-1870) as an important source catch- ing the attention of researchers for a long time due to the events which comprises about the Ottoman history of 19th century has not been subject of a assessment which was satisfactory since the identity of its publisher, Wanda was not uncovered. It was founded out that the original book was written by Michael Czajkowski in Russian entitled Turetskiye Anekdotı during his late life was translated into French by his daughter Karolina Suchodolska in pseudonym Wanda. Starting from the comments and estimations about the book and especially its author by researchers who utulised its French translation, this article deals with the original author of the book, Michael Czajkowski’s travel to Istanbul where developed the events and stories the book based and later developments following his converting into Islam and employment by the Ottoman Empire. Moreover, the course of period in which he wrote his memoirs after moving to Kiew, converting this time into Orthodoxy in his late life, the value of his memoirs as a source for Ottoman history of 19th century, their comparison with Turetskiye Anekdotı, the originality of his Turetskiye Anekdotı as a speciic anecdotical writing has also been addressed. Keywords: Wanda, Michael Czajkowski, Mehmed Sadık (Czajka) Pasha, An- ecdote, Polish political Immigrants, Historical Sources of Late Ottoman period. * Yrd. Doç. Dr., İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü; munver@istanbul.edu.tr. Tarih Dergisi, Sayı 65 (2017 / 1), İstanbul 2017, s. 99-118