1 HEGEMONİK İSTİKRAR TEORİSİ ÜZERİNDEN HALK HAREKETLERİ SÜRECİNDE ORTADOĞU VE KUZEY AFRİKA’YI YENİDEN OKUMAK * Mesut Şöhret ** Özet: Uluslararası ilişkilerde son yıllarda meydana gelen hızlı değişim ve dönüşümler dünyanın belli coğrafyaları üzerinde beklenmedik halk hareketlerinin ve devrimlerinin yaşanmasına neden olmaktadır. Bu değişim ve dönüşüm süreci son olarak yıllardır otoriter rejimlerle yönetilen Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde ortaya çıkarak tüm bölgeyi etkileyen bir halk hareketine dönüşmüştür. Yıllarca kötü yapılandırılmış ekonomik sistem içinde sıkışmış birçok özgürlükleri ellerinden alınmış, sistemik yozlaşma içindeki ülkelerin halkları iktidara meydan okuyabileceklerinin farkına varmışlardır. Bu süreci başlatan ve yönlendiren iç dinamikler önemli olduğu kadar dış dinamiklerinde önemli olduğu görülmektedir. Bu noktada özellikle 2. Dünya Savaşından sonra hegemonik güç olarak uluslararası sistemde yer alan ABD’nin yaklaşımları bu hareketlerin yönünü belirleyen etken olmuştur. Ortadoğu ve Kuzey Afrika’daki 2010 yılının sonlarında başlayan halk hareketlerini Hegemonik İstikrar Teorisi üzerinden inceleyen bu çalışma giriş ve sonuç bölümleri hariç 4 bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Hegemonik İstikrar kuramının çeşitli yaklaşımları ve temel varsayımları ile tarihsel süreçte yer alan hegemon güçler ve bunların özellikleri incelenmiştir. İkinci bölümde, günümüzün hegemon gücü olarak kabul edilen ABD’nin hegemonyasının ortaya çıkışı ile Soğuk Savaş ve 11 Eylül sonrası süreçlerdeki özellikleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da yaşanan halk hareketlerine giden süreçte ABD’nin izlediği politika ve stratejileri ile bu bölgelerin sosyo-ekonomik yapıları incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise halk hareketleri sonrası hegemon gücün bölge üzerindeki olası yaklaşımları belirlenmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hegemonya, Hegemonik İstikrar Teorisi, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Halk Hareketleri Abstract: The rapid changes and transformations in International Relations have led to unexpected people movements and revolutions in certain geographies of the world in recent years. This process of change and transformation finally has occurred in the Middle East and North African countries, that ruled generally authoritarian regimes, the process affected the entire region and has turned into a popular movement. The people of these countries have recognized the challenge against to their ruling governments and leaders, they were stuck in a bad economic system in a structured systemic corruption and they lost many freedoms for a long time. This important process has started and directs the internal dynamics as well as external dynamics is seen to be important. At this point, the approaches of the hegemonic power USA in international system after the World War II are key factors for determination of directions of such popular movement. This study examines popular movement of Middle East and North African countries since the end of 2010 through Hegemonic Stability Theory and consisting from 4 parts excluding introduction and conclusion. In the first part, the different approaches of the Hegemonic Stability Theory, basic assumptions and also hegemonic powers in history were examined. In the second part, emerging of USA hegemony after cold war and also features of this hegemony during Cold War and after September 11 were analyzed. In the third part, the USA policy and strategies were examined through popular movement process in Middle East and North Africa and also socio-economic structures of these countries were analyzed. In the fourth part, the possible approaches of the hegemonic power after popular movements in the region were estimated. Key Words: Hegemonia, Hegemonic Stability Theory, Middle East and North Africa, Popular Movement * Bu makale 1–2 Kasım 2011 tarihleri arasında Kocaeli Üniversitesinde düzenlenen Uluslararası Ortadoğu Kongresinde sunulan tebliğin düzeltilmiş halidir. ** Kocaeli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Doktora Adayı sohretmesut@yahoo.com