www.ddk.viamedica.pl 1 PRACA ORYGINALNA Rafał S. Filip 1 , Radosław P. Radzki 2 , Marek Bieńko 2 , Iwona Puzio 2 1 Klinika Chorób Wewnętrznych i Zawodowych, Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie 2 Katedra Biochemii i Fizjologii Zwierząt Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Akademii Rolniczej w Lublinie Profil lipidów, status hormonalny oraz dystrybucja tkanki tłuszczowej w relacji do stężenia leptyny w surowicy u otyłych kobiet po menopauzie Serum lipid pattern, hormonal status and body fat distribution in relation to serum leptin in obese postmenopausal women Abstract Background. The aim of the study was the evaluation of the level of leptin in obese post-menopausal women in relation to lipid profile according to the degree of obesity and the determination whether obese post-menopausal women with gynoid and android type of obesity differ with respect to lipid profile, leptin concentration and sex hormones. Material and methods. The selection criterion for the study and control groups was a minimum period of 2 years after menopause (natural or surgical) and lack of concomitant diseases, which would effect lipid and hormone body me- tabolism. The study group covered 80 females with over- weight and obesity (BMI > 25), while the control group — 15 women with normal body weight (BMI < 25). The was deter- mined level of leptin, estradiol, DHEA-S, testosterone, and SHBG levels, total cholesterol, HDAL and TG in plasma. Results. Females of the study and control groups differed Adres do korespondencji: dr med. Rafał S. Filip Klinika Chorób Wewnętrznych i Zawodowych, Instytut Medycyny Wsi ul. Jaczewskiego 2, 20–950 Lublin tel. +48 (81) 747 80 27, +48 503 088 433, faks +48 (81) 747 86 46 e-mail: r.s.filip@wp.pl Diabetologia Doświadczalna i Kliniczna 2005, 5, 4, 132–137 Copyright © 2005 Via Medica, ISSN 1643–3165 with respect to leptin and SHBG levels, as well as plasma lipid profile. In the control group leptin level correlated with BMI and cholesterol level. In the sub-groups with BMI of 30– 39.9 and BMI > 40 a correlation was observed between the level of leptin and the level of testosterone. In the sub-group with BMI > 40 leptin level in plasma correlated with the years of menopause. The sub-groups of women with gynoid and android type of obesity differed with respect to the level of triglycerides. Among females with gynoid type of obesity (WHR < 0.85) a significant correlation was observed be- tween leptin level and the levels of SHGB and testosterone. Conclusions. In obese post-menopausal women a rela- tionship is observed between leptin level and levels of testo- sterone, SHBG and total cholesterol in plasma. key words: leptin, HDL, cholesterol, sex hormones, SHGB Wstęp Otyłość jest wieloczynnikowym zespołem chorobo- wym potencjalnie negatywnie wpływającym na funkcjo- nowanie całego organizmu. Najczęściej występuje w społeczeństwach krajów wysoko rozwiniętych, a w ostat- nich latach obserwuje się stały wzrost zapadalności na tę chorobę. Jako kryterium rozpoznawania przyjmuje się wartość wskaźnika masy ciała (BMI, body mass index) powyżej 28 u mężczyzn oraz powyżej 27 u kobiet. Ryzy- ko wystąpienia otyłości wiąże się między innymi z czyn- nikami genetycznymi, endokrynologicznymi i środowi- skowymi. Dziedziczenie zmian genetycznych warunku- jących np. nieprawidłowe działanie ośrodka głodu/syto- ści oraz zaburzenia sekrecji i tkankowej wrażliwości na leptynę obecnie uważa się za najważniejsze genetycz- nie uwarunkowane przyczyny nadwagi i otyłości. Udział czynników środowiskowych, do których zalicza się małą aktywność fizyczną, dietę bogatą w tłuszcze i węglowo- dany, jest również istotny, głównie z powodu ich po- wszechnego występowania w społeczeństwie [1–3]. Produkt genu otyłości — leptyna — jest białkiem o ciężarze 16 kDa syntetyzowanym w białej tkance tłusz- czowej. Obecnie uważa się ją za najważniejszy kompo- nent mechanizmu sprzęgającego łaknienie i wydatko- wanie energii z ilością tkanki tłuszczowej w ustroju. Stę-