Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi The Journal of International Social Sciences Cilt: 27, Sayı: 2, Sayfa: 143-154, ELAZIĞ-2017 AVRUPA BİRLİĞİ’NDE YÜKSEKÖĞRETİM ÇALIŞMALARI: BOLOGNA SÜRECİ VE TÜRKİYE ÜNİVERSİTELERİ The European Union's Work in Higher Education: Bologna Process and Turkish Universities Sibel YALI 1 ÖZET Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği’ni bilgiye ve yenilikçiliğe dayalı, kaynakları verimli kullanan, çevreci ve daha rekabetçi, aynı zamanda yüksek istihdam sağlayarak sosyal ve bölgesel uyumu destekleyen bir ekonomiye dönüştürmeyi hedeflemektedir. Üniversiteler bu hedefin odağında yer almaktadır. Bu çalışma çerçevesinde Avrupa’da yükseköğretim reformları ve modernleşmesinin son yirmi yıl içinde aldığı yol incelenmiştir. Bu bağlamda çalışma kapsamında Türkiye’nin de dâhil olduğu Bologna Süreci’ne ilişkin bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışma Bologna programının doğru okunması ve uygulanmasının, üniversitelerin ve paydaşlarının lehine olacağı öngörüsü ile sonuçlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Bologna Süreci, Yükseköğretim ABSTRACT The European Commission aims to transform European Union into a knowledge and innovation based, environmentalist and competitive economy, which uses resources efficiently and supports social and territorial cohesion by providing high levels of employment. Universities are the focus of these objectives. Reform and modernization of higher education in Europe during the last twenty years were examined in this study. An assessment of the Bologna Process, Turkey also included was made in this context. The study concludes with the foresight that the correct reading and implementation of the Bologna program would be in favor of universities and other stakeholders. Key Words: European Union, Bologna Process, Higher Education GİRİŞ Bu çalışma, Bologna Sürecini anlamak ve Türkiye’deki üniversitelerin dünya üniversiteleri karşısındaki konumunu bu süreç çerçevesinde değerlendirmek üzere kaleme alınmıştır. İncelemeler nitel bir araştırma çerçevesinde yürütülmüştür. Bu bağlamda konuyla ilgili alanyazın taraması yapılmıştır. Bu araştırma yurtdışında Bologna Sürecine ilişkin ciddi bir alanyazın olduğunu ortaya koymuştur. Bu dokümanların bir kısmını sürece dahil olan ülkelerin yıllık değerlendirme raporları ile süreci oluşturan temel bildirgeler çerçevesinde kaleme alınan makale ve tez çalışmaları oluşturmaktadır. Türkiye’de bu konuya ilişkin yapılan çalışmaların ise az sayıda ve sınırlı konuda üretildiği gözlenmektedir 2 . Bu çalışmada alanyazın taramasının yanı sıra OECD, UNESCO, TÜİK, SCImago ve Leiden Ranking gibi bazı istatistiki kurumların veritabanlarından yararlanılmıştır. Bu veritabanlarından özellikle Bologna Sürecine dahil olan ülkelerdeki mevcut üniversite sayıları, bu üniversitelerin yıllara göre başarı sıralamaları ve ülkelerin gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) büyüme oranlarına ilişkin çeşitli bilgiler edinilmiştir. Temelleri Magna Charta Universitatum (1988) ve Sorbonne Ortak Bildirgesi (1998) ile atılan ve günümüze uzanan Avrupa Yükseköğretim Alanı (AYA)’daki reformlar serisi Bologna Süreci (BS) olarak adlandırılmaktadır. Avrupa’da ortak bir yükseköğretim alanı yaratma fikri ilk kez bu bildirge ile ortaya çıkmıştır. BS’nin temel prensibi aslında Avrupa Komisyonu tarafından 1 İstanbul Üniversitesi, SBE, Avrupa Birliği Anabilim Dalı, İSTANBUL e-posta: ataman_si@yahoo.com 2 Tez Merkezi tarama sonucunda Bologna Süreci’ne ilişkin 12 kayıt bulunmuştur. Bu kayıtlardan 2’si doktora çalışmasıdır.