Tạp chí Công nghệ Sinh học 11(4): 705-716, 2013 705 CHUẨN HÓA CÂY CON LAN HỒ IỆP (PHALAENOPSIS AMABILIS) CÓ NGUỒN GỐC TỪ TẾ BÀO ƠN PHỤC VỤ CÔNG TÁC NHÂN GIỐNG Trịnh Thị Lan Anh 1 , Hồ Thanh Tâm 2 , Lê Kim Cương 2 , Nguyễn Bá Nam 2 , Nguyễn Thị Thanh Hiền 3 , Võ Thị Bạch Mai 1 , Dương Tấn Nhựt 2 1 Trường ại học Khoa học Tự nhiên, ại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh 2 Viện Nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam 3 Trường ại học Tôn ức Thắng TÓM TẮT Lan Hồ iệp (Phalaenopsis amabilis) là một trong những loài hoa có giá trị kinh tế cao nhưng khó nhân giống. Cho đến nay, đã có nhiều phương pháp khác nhau trong nghiên cứu tái sinh cây lan Hồ iệp như hình thành protocorm-like-body (PLB), nhân nhanh chồi, nuôi cấy callus... Tuy nhiên, chưa có nhiều những nghiên cứu về tái sinh cây con từ huyền phù tế bào đơn cng như chuẩn hóa cây con in vitro. Trong nghiên cứu này, những chồi lan Hồ iệp có nguồn gốc từ tế bào đơn được chuẩn hóa thành những cây con hoàn chỉnh, đảm bảo tiêu chuẩn phục vụ cho công tác nhân giống. Ảnh hưởng hàm lượng chất khoáng, mật độ mẫu cấy, tuổi cây con lên sự sinh trưởng trong điều kiện in vitro cng như ảnh hưởng của kích thước cây in vitro lên khả nng sinh trưởng và phát triển ở giai đoạn vườn ươm được khảo sát. Sau 2 hai tuần, các cây con có nguồn gốc từ các tế bào đơn lan Hồ iệp cảm ứng với môi trường nuôi cấy và bén rễ. Sang tuần thứ tư có hiện tượng kéo dài lá và rễ, gia tng đường kính lá. Kết quả nghiên cứu sau 3 tháng cho thấy môi trường ½MS bổ sung 15% nước dừa phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây in vitro, mật độ mẫu cấy thích hợp là 3 mẫu/bình, độ tuổi thích hợp cho cấy chuyền là 3 tháng tuổi, kích thước cây con phù hợp là 3 cm. Các cây con khoảng 4 cm là thích hợp nhất để trồng ra vườn ươm. Từ khóa: cây con, chuẩn hóa, lan Hồ iệp, nhân giống, tế bào đơn, vườn ươm MỞ ẦU Lan Hồ iệp (Phalaenopsis sp.) là loài hoa có màu sắc phong phú, giàu sức quyến r, đây là một trong những loài hoa có giá trị kinh tế cao trên thị trường hoa chậu và hoa cắt cành trên thế giới. Tuy nhiên, lan Hồ iệp và lan Hài (Paphiopedium sp.) là hai loài lan khó nhân giống nhất hiện nay. Khó khn lớn nhất trong nhân giống vô tính Phalaenopsis là nguồn mẫu rất hạn chế do chúng là loài đơn thân, sử dụng chồi đỉnh để nhân giống như các loài lan khác sẽ làm tổn thương cây mẹ. Vì vậy, việc nghiên cứu nhân giống cây lan Hồ iệp rất được chú trọng. Cho đến nay, đã có nhiều phương pháp khác nhau trong nghiên cứu tái sinh cây lan Hồ iệp như hình thành protocorm-like-body (PLB), nhân nhanh chồi, nuôi cấy callus (Arditi and Ernst, 1993; Ishii et al., 1998; Park et al., 2003). Tuy nhiên, không phải tất cả các phương pháp này đều có thể sử dụng được cho vi nhân giống thương mại vì sự hình thành PLB, sự tái sinh cây con và tỷ lệ sống sót của cây con ở mỗi phương pháp là khác nhau. Hầu hết các phương pháp nhân giống lan Hồ iệp hiện nay đều chú trọng đến sự hình thành PLB, phát sinh phôi vô tính, tái sinh cây con từ PLB và phôi vô tính mà chưa có nhiều những nghiên cứu về tái sinh cây con từ huyền phù tế bào cng như chuẩn hóa cây con in vitro. Trong nghiên cứu này, chúng tôi khảo sát sự sinh trưởng và phát triển những cây con có nguồn gốc từ tế bào đơn trong nuôi cấy huyền phù tế bào nhằm chuẩn hóa cây con, tạo những cây đồng nhất, chất lượng cao, phục vụ công tác nhân giống. VẬT LIỆU PHƯƠNG PHÁP Nguồn mẫu Nguồn mẫu được sử dụng trong thí nghiệm là các cây con có nguồn gốc từ tế bào đơn của lan Hồ iệp (Paphiopedium amabilis) có tại phòng Sinh học Phân tử và Chọn tạo giống cây trồng, Viện Nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên. Môi trường và điều kiện nuôi cấy Tất cả các môi trường thí nghiệm (MS, ½MS) được chứa trong các bình thủy tinh loại 250 ml, thể tích môi trường là 40 ml/bình. Môi trường được điều