Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 10 Sayı: 52 Volume: 10 Issue: 52 Ekim 2017 October 2017 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 Doi Number: http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2017.1929 CEZAYA ALTERNATİF BAKIŞLAR VE YENİ BİR DİSİPLİN OLARAK CEZA SOSYOLOJİSİNİN İMKANLILIĞI • ALTERNATIVE PERSPECTIVES ON PUNISHMENT AND THE POSSIBILITY OF SOCIOLOGY OF PUNISHMENT AS A NEW DISCIPLINE Metin TÜRKMEN** Öz Geçmişin acı ve işkenceyle dolu ceza uygulamalarından günümüz modern toplumunda insanlara, işledikleri suçlara karşılık ikinci bir şansın verildiği bir aşamaya gelinmiştir. Cezalandırma anlayışı ve pratiği, bugün tüm dünyada rehabilitasyon fikri ve onarıcı adalet anlayışının geçerli olduğu bir yapıya kavuşmuştur. Ulaşılan bu aşama da nihai bir varış noktası değildir. Bu alandaki tartışmalar halen teorik ve pratik yönleriyle sürmektedir. Tartışmaların birçoğu da cezalara toplum tarafından kabul edilebilecek haklı bir etik temel bulmakla ilgilidir. Bu çalışma, bu kapsamda cezanın toplumla olan ilişki ve ilgisini keşfetmeyi ve bu sayede ceza sosyolojisi olarak ifade edilebilecek yeni bir akademik disiplinin de imkanlılığını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışmada tarihsel karşılaştırmalı bir yöntemle cezaların farklı yönlerinin, sosyolojik bakış açısının hakim olduğu bir perspektiften görülmesi amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Suç, Ceza, Ceza Sosyolojisi, Ceza Evrimi, Rehabilitasyon İdeali. Abstract From the painful and tortured punishments of the past, today's modern society has reached to a stage where given a second chance to criminals for their crimes. The mentality and practice of punishment has reached a structure in which the concept of rehabilitation idea and restorative justice is valid all over the world today. This reached stage is also not a final destination. The discussions in this area still continue with their theoretical and practical aspects. Many of the discussions are about finding a acceptable justified ethical basis for punishments by society. In this context, this study aims to discover the relation and interest of the punishment to the society and to reveal the possibility of a new academic discipline which can be expressed as sociology of punishment. In this study it is aimed with a comparative historical method the different aspects of punishment from a perspective that sociological point of view prevails. Keywords: Crime, Punishment, Sociology of Punishment, Penal Evolution, Rehabilitative Ideal. GİRİŞ Günümüzde cezalandırmanın rolü, toplumlarda neden çok bilinmiyor ya da tartışılmıyor? İnsanlar neden sadece bir cezayla karşı karşıya kaldıklarında, bu konuda fikir yürütüyorlar? Önceden inşa edilmiş kurumsal yapı içerisinde insanlar cezalara, çeşitli kurumları içerisinde barındıran, yabancı bir yapı olarak bakmaktadır. Bu yapı kimlerin suçlu ya da kimlerin ceza alacağını belirlemektedir. Toplum da çok düşünmeden bunları onaylar. Fakat birey olarak cezalandırılmayla karşılaşıldığında işte o zaman cezanın içeriği, özelliği, uygun bir ceza olup olmadığı ve meşruiyeti gibi konular gündeme gelir. Kimin suçlu olduğuna karar veren mekanizma aynı zamanda cezalandırmaya da karar vermektedir fakat cezalandırmanın görünmeyen kısmı da var. Cezalandırma ile ilgili kurumlar nasıl işliyor yerine, belki bu kurumlar neden var ya da nasıl geliştiler şeklinde bir soru sorulabilir. Günümüzün ceza anlayışını ortaya çıkartan kritik önemdeki gelişmeler, 18. yüzyılla birlikte başladı. Bu yüzyıldaki büyük dönüşümler, rehabilitasyon fikrini ortaya çıkardı fakat 1970’lerde rehabilitasyon anlayışı da önemli krizlerle karşı karşıya kaldı ve bu alan, tekrar şekillenmeye başladı. Cezalandırma, bu anlamda halen kronik bir toplumsal sorun olarak görülmektedir. Günümüzde rehabilitasyon fikrinin resmi bir ideoloji gibi cezalandırmayla ilgili benimsenmesi, toplumların da çok düşünmeden cezayı bu çerçevede anlamlandırmasına neden olmaktadır fakat rehabilitasyon da artık eleştiriliyor ve başarısızlığı üzerinde duruluyor. Son yıllarda cezalandırmayla ilgili yeni bir felsefe ve mantık bulma çabası ortaya çıkmıştır. Ceza sistemlerinin değişimi tarih içerisinde, evrensel bir anlayışla değerlendirildiğinde, cezaların gittikçe hafiflediği ve toplumun tepkisinin daha çok • Bu çalışma 2015 yılında tamamlanan “Rehabilite Edici Bir İnfaz Türü Olarak Probation Üzerine Sosyolojik Bir Analiz” başlıklı doktora tezinin bir kısmına dayanmaktadır. ** Yrd.Doç.Dr., Artvin Çoruh Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü.