Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 12/19, p. 17-42 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12235 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY This article was checked by iThenticate. HİTİT BELGELERİNDE GEÇEN AY TANRIÇASI NIKKAL VE HURRİCE ATRİBÜLERİ Nursel ASLANTÜRK * ÖZET Hitit tanrılar topluluğunda yer alan Tanrıça Nikkal Mezopotamya kökenlidir. Ay Tanrısı’nın eşi ve Güneş Tanrısı’nın annesi olan bu Tanrıça adını Sumer’in NIN. GAL “büyük kızkardeş”inden almıştır. Tanrıça Nikkal’in en önemli kült merkezlerinden birisi Ugarit şehridir. Adı geçen Tanrıça’nın Hitit kült metinlerinden önemli bir Hurri tanrıçası olduğu anlaşılmaktadır. Tanrıça Nikkal’e muhtemelen Kraliçe Nikkalmati ve oğulları tarafından bir ritüel düzenlenmiştir. Tanrıça’nın adıyla ilk kez, Orta Hitit Dönemine ait çiviyazılı belgelerde karşılaşılmaktadır. Hitit imparatorluk dönemi belgelerinden olan II.Muṷatalli’nin büyük dua metninde KUB 6.45 (VAT 7512)+KBo 57.18 (1111/z+ 844/v)+KUB 30.14 (Bo 3282) (CTH 381) (Yeni Hitit) Tanrıça Nikkal’in adı Manuz(z)i Dağının Tešup’undan sonra geçmektedir. Hitit devlet antlaşmalarında antlaşmaya tanıklık eden tanrı/çalar arasında adı geçmektedir. Büyük Hitit kralı IV. Tutḫaliḭa’nın Tarḫuntašša kralı Kurunta ile yaptığı ve literatüre Bronz Tablet olarak geçen antlaşmanın tanık listesinde ise; “Yemin Kraliçesi” ünvanıyla antlaşmaya tanıklık etmektedir. Ayrıca dönemin kraliçelerinin Nikkal içeren teofor adlar taşıması Tanrıça’nın popülerliğine kanıt olarak gösterilebilir. Tanrıça Nikkal’in, Hitit çiviyazılı belgelerden şimdiye kadar tespit edilebilinen yedi tane atribüsü vardır. Bunlar; adı geçen Tanrıça için düzenlenen ve bir ritüel olan KUB 45.47 (Bo 2512+Bo 4186) (CTH 494) (Orta Hitit)’den öğrenilmektedir. Agaššari, Alṷil, ḫaṷarra, “köpek” anlamına gelen Irṷena, “tahıl” anlamına gelen Kade, “domuz yavrusu?” anlamına gelen Kuzinkarra ve Širinna; Tanrıça’nın atribüleridir. Söz konusu metinden Agaššari’nin, Kade’nin ve Širinna’nın bir ince ekmekle kutsanıldığı, Irṷena’ya ve Kuzinkarra’ya libasyonun LÚ AZU “kahin” tarafından yapıldığı, öğrenilmektedir. Anahtar Kelimeler: Hititler, Hurriler, Din, Tanrıça Nikkal/NIN.GAL, Agaššari (Agaşşari), Alṷil (Alvil/Alwil), ḫaṷarra (havarra/ hawarra), Irṷena (Irvena/Irwena), Kade, Kuzinkarra, Širinna (Şirinna), Atribü. * Yrd. Doç. Dr., Hititolog, Çankırı Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü, El-mek: n.aslanturk3@gmail.com; n.aslanturk@karatekin.edu.tr. Bu makalemin verileri doktora tezimden üretilmiştir ve V. European Conference on Social and Behavioral Sciences, St Petersburg, Russia-September 11-14, 2014’te “Goddess Nikkal and her Attributes” başlığıyla sunulan ve özet metin olarak yayınlanan bildirimden esinlenerek çalışılmıştır.