126 Mustafa SARICA * GÖRÜNMEYEN DİLBİLGİSİ “Sesin söz üstündeki etkisi öyle büyülüdür ki bir hece üzerinde bir ton her şeyi değiştirir.” Claire France Konuşma söz dizilerinden, söz ise birbirini dillere göre belli ilkelerle izleyen seslerden oluşur. Bu ardışık yapı bir robot sesi gibi duygusuz ve tekdüze değildir. Aktarılmak istenen anlama bağlı olarak, bu ses dizisi söyleniş sırasında inişler, çıkışlar, dalgalanmalar sergiler. Bu yükseklik değişimi, en az seslerin yaptığı göndermeler kadar anlamlıdır. Bu söz üstü dil, etin iskeleti sarışı gibi ses yapısını kaplar. Buna bağlı olarak her dilin bir bestesi, bir ezgisi bu ses dizisine eşlik eder. Sözcüklerin, bilinen anlam göndermeleri dışında, bu özel söyleyişlerin de anlam aktarımına etkisi büyüktür. Kimi zaman, yerinde bir tonlama, anlamı bütünüyle değiştirebilir. Bunu yapmak için yapısal bir öğe kullanması bile gerekmez. Bu, görünmez kurallar öbeği, dilbilgisi örgüsünün dışındaki bir evrenin koşullarına göre biçimlenir. Biçimbirim görüntüsü dışı ndaki bu yapıya dilin ezgisi, bestesi diyoruz. Buna göre, yargı, soru, ünlem ve benzeri yapılar kendi özel söyleniş ezgilerine sahiptirler. * Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi.