kebikeç / 34 • 2012 7 Eşkıyanın “Adi” Şiddetinin Siyasallığı ve Yasa Yapıcı Mirası * Ahmet ÖZCAN ** I. Sosyal İsyancıdan Halkın Düşmanlarına Türkiye’de Eşkıyalık Tartışmalarının Bir Eleştirisi Türkiye’nin Kürt bölgelerinin dağlarında eşkıyaların yasadışı hükmü ulaşaca- ğı nihai zirveye doğru tırmanışa geçmeye başladığı 1950’lerde, Yaşar Kemal’in 1955’de yayımlanan ilk romanı İnce Memed ile Türk yazını özel bir edebi kategori ile tanıştı: eşkıya romantizmi. (Räuberromantik) 1 Roman, yerel bir ağanın baskısı altındaki Toros Dağları’nın çaresiz ve fakir bir köyünde yetişen basit bir köylü gencin isyankar bir şakiye dönüşmesinin öyküsünü anlatmaktaydı. Her ne kadar isyanını tetikleyen olay – ağanın kendisini zorla aşkından ayırması – kişisel bir adaletsizlik olsa da, Memed adım adım bir devrimciye değilse bile, sosyal bir reformcuya dönüşüyor; toprak dağılımının eşitsizliğine ve açgözlü ağaların yok- sul ve savunmasız köylülere zulmetmesine karşı savaşan halkının kurtarıcısı haline geliyordu. Hikayenin kötü karakteri Abdi Ağa’nın İnce Memed’den kur- * Halen devam eden doktora tezimin bir parçası olan bu makale için, doktora tez danışmanım Zeynep Çağlayan Gambetti ile Selcan Kaynak, Neşe Özgen, Abdullah Keskin, Murat Yüksel ve Ümit Kurt’a teşekkür ederim. Elbette, makaledeki bütün hata ya da eksikliklerin sorumluluğu bana aittir. ** Ahmet Özcan, Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi doktora öğrencisidir; halen “Son Kürt Eşkıyaları, Göçerler ve Merkezileşme” başlıklı doktora tezini çalışmaktadır. 1 Räuberromantik, eşkıyalığı romantikleştiren ve başlangıç modeli Robin Hood efsanesi olan küresel bir roman türünü adlandırmak için Alman edebiyat tarihçileri tarafından icat edilen bir kavramdır. (Hobsbawm, 2000: 142)