Łukasz Stec Uniwersytet Rzeszowski Utopijna koncepcja nazistowskiej edukacji na przykładzie Hitlerjugend Abstrakt: Niniejszy artykuł dotyczy przenikania utopii III Rzeszy i jej wpływu na system edukacji. Wyróżniającą cechą utopijności jest antycypacja nadej- ścia Tysiącletniej Rzeszy wraz z typowymi wyobrażeniami dla millenaryzmu i eschatologii. Naziści chcieli „stworzyć” nowego człowieka, którego wycho- wuje państwo. System edukacji jest powiązany z wychowaniem etatystycznym, które prowadzi do uniformizacji światopoglądu, nieuchronnie zmierzając do zaniku indywidualizmu. Slowa kluczowe: III Rzesza, Hitlerjugend, nazizm, utopia Nazizm a utopia Próba spojrzenia na III Rzeszę z perspektywy utopijnej i dystopijnej pozwala nie tylko lepiej zrozumieć istotę nazizmu, lecz także odpowiedzieć na pytanie: co sprawiło, że społeczeństwo niemieckie uległo obłudnej ideologii, na zawsze kojarzonej z immanentnym złem? Weltanschauung Adolfa Hitlera, bazujący na zwulgaryzowanym history- zmie, uzupełniony o społeczny darwinizm, rodził przekonanie, że Niemcy są przedstawicielami wyższej rasy panów (Herrenvolk), będąc w rezultacie wybra- nymi do wznoszenia podwalin nowego państwa. Utopijna wizja nadejścia Tysiącletniej Rzeszy była obietnicą, że los obywateli jako wspólnoty (Volksgeme- inschat) będzie zdecydowanie lepszy, aniżeli za czasów Republiki Weimarskiej, której twórcy doprowadzili do zdrady, zadając narodowi cios w plecy (Dolch- stoss). Hitler postrzegał siebie jako proroka zesłanego przez Opatrzność, który ma naprawić błędy swoich poprzedników, odkupić winę i doprowadzić naród do wiecznej szczęśliwości 1 . Objęcie przez niego władzy zamyka cykl historii, w któ- rej teraźniejszość łączy się z przeszłością; führer będący wcieleniem dawnych 1 W Mein Kampf określił się mianem „chorążego nowej idei”, wyrażającego pragnienia Niem- ców, którzy nie potraili o nich głośno mówić (zob. A. Hitler, Mein Kampf, Kraków 1992, s. 58).