Savunma Sanayi İçin Teknoloji Transfer Yöntemi Seçim Kriterlerinin Belirlenmesi Ali Kılıç ve Hakan Eren Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü Dikmen Caddesi,06654, Ankara-Türkiye (akilic@kho.edu.tr ve hkneren@yahoo.com) Öz– Özellikle Savunma Sanayi gibi özellikli bir sektörde kendi özgün teknolojilerimizi geliştirmek için temel vurgu Ar-Ge olsa da, teknolojinin bugün ulaştığı seviyede, en gelişmiş ülkeler ve örgütler bunun pek mümkün olmadığının farkında olarak teknolojiyi transfer etmenin yollarını aramaktadırlar. Teknoloji transferinin sadece tek bir yönteminin olmaması, bu yöntemlerin hem süreç sonundaki başarıda hem de kullanılan kaynaklar açısından farklılıklar göstermesi nedenleriyle seçilecek yöntem, örgütlerin teknoloji kazanmada başarılı olmasında önemli bir etkendir. Bu çalışmada, teknoloji transfer yöntemi seçiminde kullanılan genel kriterlerin yanında savunma sanayinin kendine has kriterlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla literatürden elde edilen genel seçim kriterlerine ilave olarak, Türkiye’nin Savunma Sanayii Strateji Belgeleri’nde vurgulanan kriterler “İçerik Analizi” yöntemi ile tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında sentezlenen seçim kriterlerinin, uzman görüşlerinden faydalanılması ve Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri kullanılmasıyla savunma sanayii için uygun teknoloji transfer yöntemi seçiminde bir altyapı oluşturacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler – Teknoloji Transferi, Teknoloji Transfer Yöntemleri, Savunma Sanayi, Seçim Kriterleri, Yöntem Seçimi. I. GİRİŞ Bugün artık ülkeler, teknolojinin en önemli stratejik kaynaklardan birisi olduğunun farkında olarak, kazanımı konusunda çeşitli mekanizmalar geliştirme çabaları sergilemektedirler. Her ne kadar bu mekanizma ve kanalların kurum içi kanallar (Ar-Ge ve Kurum İçi Difüzyon) olması gerektiği konusunda genel kanılar oluşsa da, her düzeyde teknoloji kazanımı için dışsal kanalların kullanımı, teknolojilerin ulaştığı seviyeden dolayı bir zorunluluk haline dönüşmüştür. Artık en ileri seviyedeki kurumlar dahi yeni bir sistem geliştirme için ihtiyaç duyulan teknolojilerin tamamını kendi bünyelerinde üretme yeteneğine sahip olamamakta, gerekli teknolojinin bir kısmını dışsal kaynaklardan edinmek mecburiyeti duymaktadır. Söz konusu dış kaynaktan teknoloji edinimi ise, en bilinen tanımıyla “teknoloji transferi” olarak adlandırılmaktadır. Dışarıdan teknoloji edinimi yani teknoloji transferi farklı şekillerde olabilmektedir. Transfer süreci, sonucu garantilemek için proje yönetim teknikleri ile yöneltilse de, yinede başarı garanti olamamaktadır. Ayrıca, özellikle lisans yoluyla olduğu gibi bazı teknoloji transfer yöntemleri kurumun kısa vadeli ve dönemlik ihtiyaçlarını karşılarken, içselleşmiş teknoloji kazanımı anlamında fazlaca etkili olamamakta, teknolojinin gerçek anlamda transferi başarılamamaktadır. Hangi yöntemin teknoloji transfer yöntemi olarak seçileceği, hangi yöntemin teknolojinin kuruma kazandırılmasında ve kurum içi ve çevresel ihtiyaçların tamamını etkili şekilde karşılayacağı ise, kurumların önünde duran ciddi bir sorun oluşturmaktadır. Karar vericiler açısından tüm etken faktörleri tanımlayarak, tahdit ve kısıtlarla beraber yöntem seçme konusu ise büyük kaynaklar ayrılarak başlatılan teknoloji transfer projelerinin başarısı için büyük bir önem taşımaktadır. Bugün bilinç seviyesi yüksek tüketiciler için istenilen sistemleri oluşturacak tüm teknolojilere her firmanın tek başına sahip olması mümkün olmadığı gibi bunu firma içerisinde geliştirmek de çoğu zaman ekonomik de olmamaktadır. Bu noktada devreye girecek teknoloji transferinin sektörel özelliklerle birlikte değerlendirilerek hangi yöntemle yapılacağı, yöneticilerin gerçekleştireceği zorlu bir seçimdir. Uygun ve etkili bir değerlendirme için karar verici analiz edilecek çok miktarda veriye ve değerlendirilecek çok fazla sayıda faktöre ihtiyaç duyacaktır. Bu çalışmada, literatürdeki teknoloji transfer yöntemleri üzerine yapılan bazı çalışmalardan [1], [2], [3] elde edilen genel kriterlere, kendine özgü özellikleri bulunan savunma sanayinin, ülke politikalarından ve savunma faaliyetlerin kendisine has özel durumlarından kaynaklanan özel teknoloji edinim kriterleri dâhil edilerek başarılı bir teknoloji transfer yöntemi seçiminde kullanılabilecek bir altyapı çalışması gerçekleştirilmiştir. II. TEKNOLOJİ TRANSFERİ VE YÖNTEMLERİ Teknoloji, ürün ve hizmet üretiminde kullanılan üretim bilgisi olarak tarif edilmektedir [4]. Bu üretim bilgisinin temelini temel bilimler oluştururken, bu temel bilimden uygulamalı bilime geçiş özellikle son dönemde çok hızlanmış, bu ivmesel hareket, örgütlerin tek başlarına başa çıkamayacakları teknolojik seviyeler doğurmuştur. Bu aşamada da işin içerisine, üretim bilgisini de dışarıdan temin etme yani teknoloji transferi kavramı girmiştir. Bilim ve teknolojideki gelişmeler, teknolojik ürünlerin üretimi için itici gücü oluşturmaktadır. Dünya pazarında rekabet gücü elde etmek için kuruluşlar, gerekli teknolojilere sahip olmalıdırlar. Firmalar için yaşamsal bir önemi olan teknolojiye hâkimiyet konusu, günümüz üretim ortamında tek tek firmaları aşan bir nitelik kazanmaktadır. Teknolojideki hızlı değişim, firmaları, kendi içlerindeki bazı yetenekleri, dış kaynak yetenekleri ile birleştirmeye mecbur bırakmaktadır. Bu