159 MÜZİKTE SOSYOLOJİK AÇILIMLAR: FRANKFURT OKULU Bilen IŞIKTAŞ  ÖZET Toplum biliminde toplumun kurgusu ve toplum düzeni entelektüel dünyayı yansıtmaktadır. İnsanların fikirlerinin içinde yaşadıkları toplumun ürünü olduğu savı yadsınamaz bir gerçekliktir. Sosyolojik nitelikte araştırma yapma bilgisi ve müziğin ontolojisi üzerine söz söyleme yetisi müziğe toplumsal bir anlam kazandırmaktadır. Çünkü müzik, salt bir sezgisel eylemden öte toplumsal ortak eylemin tahayyülünde aktif bir rol oynar. Müziğin ne olduğu, insanların müzikle ne yaptıkları gibi soruların yanıtları ancak disiplinlerarası bir iş birliğiyle mümkün olacaktır. Kavrayışta ve metotta kullanılan “pozitif” kültü olan akıl (reason), toplumların ilerleme anlayışlarında ve kültürlerinin gelişmesinde tartışmaları da beraberinde getirerek onlara yardımcı olmaktadır. Sanata, özellikle müziğe özerklik sağlayabilecek kültür - merkezli bu bağlamdaki sosyoloji çalışmaları, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde kuramsal yönelimlerin bir odağı haline gelen Frankfurt Okulu’nda (Toplumsal Araştırma Enstitüsü) bilimsel rüştünü ispat edecektir. Tarihsel ve felsefî bakışı eleştirel teori ile ortaya koyan bu düşünce sisteminin Adorno, Horkheimer ve Marcuse gibi üyeleri çağın ruhundan beslenmiş, epistemolojik bir çaba içinde sanatı toplumsal anlam taşıyıcısı olarak değerlendirmişlerdir. Müziğin dilinin sosyoloji perspektifiyle Frankfurt Okulu özelinde tartışılacağı bu bildiride hiçbir sanatsal ifadeyle karşılaştırılamayacak ölçüde müziğin aracılık etme zeminindeki işlevi, ekonomi-politiği, müzikte üretimin öğeleri, koşulları ve sonuçları gibi konular müziksel anlam düzleminde, rasyonel düşünceyle sanat-kültür alanındaki toplumsal ilişkiler ekseninde ele alınacaktır. Anahtar Sözcükler: Eleştiriler Teori, Frankfurt Okulu, Müzik, Sosyoloji SOCIOLOGICAL OBSERVATIONS IN MUSIC: FRANKFURT SCHOOL ABSTRACT In sociology, the construct of society and social order reflect intellectual world. The argument that people are a product of the society they live in is an undeniable fact. Music earns a social meaning with knowledge to carry out sociological research and the competence to comment on the ontology of music. This is because music goes beyond an intuitive act and plays an active role in the imagination of a common social act. Only an interdisciplinary cooperation can provide answers to questions such as what music is and what people do with music. Reason, the “positive” cult used in conception and method, brings along arguments in understandings of progress in societies as well as in the development of their cultures, thereby aiding both processes. Culture-centered sociological research could help art and especially music earn autonomy. These works of research asserted their scientific value in the Frankfurt School (Institute for Social Research), the center of theoretical trends in the first quarter of the 20 th century. Representatives of this system of thought such as Adorno, Horkheimer and Marcuse who manifested historical and philosophical perspective with critical theory, were nurtured by the zeitgeist and from an epistemological point of view, considered art as a conveyor of social meaning. This paper will discuss the language of music within a sociological perspective and  Yrd. Doç. Dr. İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, Müzikoloji Bölümü, bilen.isiktas@istanbul.edu.tr