İslam DünyasınınKanayan Yarası: Myanmar’ın Arakan Bölgesindeki Rohingya Müslümanları Cemil Kutlutürk Arakan, on dördüncü yüzyılın başından on sek izinci yüzyılın son çeyreğine k adar yak laşık dört asır Müslüman idaresinde k almış bir toprak parçasıdır G ünümüzde burası, Myanmar olarak bilinen ülk enin sınırları içinde yer almak tadır. Arakan bölgesinde güçlü ve etk ili olan ik i temel etnik grup vardır. Bunlardan biri İslam dinine in tisap etmiş olan Rohingyalar diğeri ise Budizm’i benimsemiş olan Mahglar’dır. Bölgedek i Bu- dist-Müslüman gerginliği on dok uzuncu yüzyılın sonunda Burma Budist Krallığı’nın A rak an’dak i Müslüman hâk imiyetine son vermesiyle alevlen miş, bölgede faaliyet yürüten güçlerin dini, siya si ve ek onomik sahadak i çık ar çatışmalarının da tetik lemesiyle bu gerilim yirmi birinci yüzyılın başında doruk nok taya ulaşmıştır. E linizdek i ça lışmada Myanmar’da yaşanan olaylara bir mik tar da olsa ışık tutmak amacıyla İslam ve Budizm’in Arakan bölgesine giriş süreci incelenmiş ve Ara k an Budistleri ve Müslümanları hak k ında bilgi verilmiştir. Giriş G üneydoğu Asya ülkesi olan Myanmar, Burma veya Birmanya adıyla da bilinmekte dir. Myanmar, 1948 yılında bağımsızlığını ka zanarak İngiliz sömürgesinden kurtulmuştur. Ülkenin kuzeybatısında Hindistan ve B angla deş, kuzeydoğusunda Çin, güneydoğusunda Laos ve Tayland, batısında ise Bengal körfezi yer alır. Altmış milyona yakın ülke nüfusunun % 90’ına yakınını B udistler, % 5 ’e yakınını Müslümanlar oluşturmaktadır. M yanmar’da B udistler ve Müslümanlar dışında H ıristiyan lık, Hinduizm ve diğer yerel dinlerine men sup kimseler de bulunmaktadır. Myanmar, yüz otuz beş farklı etnik unsurun bir arada yaşadığı bir ülkedir. B u etnik gruplar arasında B irmanyalılar (B ama/B amar), Şanlar, K aşın- lar, Şinler, K arenler, Rakhineler ve K ayahlar öne çıkmaktadır. Bunlar arasında ezici üstün lük ülke genelindeki nüfusları % 70’lere va ran B irmanyalılar’dır. İkinci en yüksek nüfus oranına sahip olan etnik grup K arenler’dir. Bular ise ülkenin yaklaşık % 18’lik nüfusunu uluşturmaktadırlar.* 1 Fakat istatistiki verilerin yetersiz olması ve sağlıklı bir nüfus sayımının yapılamaması nedeni ile bu rakamların kesin lik arz etmediği belirtilmelidir. Myanmar’ın başkenti, 2005 yılından bu yana Naypyidav şehridir. Ülke çeşitli eya letlere ayrılmış durumdadır. E yalet bölün melerinde etnik grupların nüfus dağılımları etkili olmuştur. Merkez yönetime bağlı olan bu eyaletlere çeşitli haklar tanınmıştır. Fakat bu eyaletlerden biri olan Arakan bölgesi, ülke yönetimi tarafından farklı bir statüde tutul maktadır. B uradaki Müslüman varlığı bilinçli ve sistemli olarak yok sayılmaya çalışılmak tadır. Son yıllarda dünya gündemine oturan B udist-Müslüman gerginliği, bu bölgede cereyan etmektedir. Yaşanan hadiselerin an laşılmasına bir nebze de olsa katkı sunmak amacıyla çalışmamızda Arakan bölgesi üze rinde durulmuş ve burada mevcut olan dini kimliklerin tarihi arka planları hakkına bilgi verilmiştir. (* ) Drd.D oç. D r, A nk ara Ü niversitesi ilahiyat cemilk utluturk @ gmailcom (1) Curtis Lambrecht, “Burma (Myanmar), In V oices o f İslam in Southe ast A sia: A C ontemporary Sourcebook , ed. G reg Fealy, Virginia H o oker, Singapore 2006, s. 23; Than Mya, “Ethnic Chinese in Myan mar and Their Identity”, In E thnic C hinese as Southeast A sians, ed. Leo Suryadinata, Singapore 1997, s. 121. 135 YENİ TÜRKİYE 96/2017