Prof. Dr Aliye Öztan’a Armağan Ankara 2017, 41-49 KLAZOMENAİ ERKEN TUNÇ ÇAĞI SUR DUVARI KORUMA- ONARIMI Cengiz ÇETİN* Kısa süreli de olsa Acemhöyük’te kendisi ile çalışma şansı bulduğum, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nden Değerli Hocam Prof. Dr. Aliye Öztan’ı arkeolojik sorunlar kadar toplumsal sorunlara karşı sergilediği dik duruşu nedeni ile rol model edindiğimi ifade etmekten onur duyarım. İhtiyacım olduğunda yol göstericilik vasfını hiçbir zaman esirgemeyen Sevgili Hocam’a hayatının ikinci baharında sağlık ve mutlu bir yaşam diliyorum. Klazomenai Antik Kenti, Hamdi Balaban Tarlası Sektörü, J-K 26 plan karesinde 2009-2011 kazı sezonlarında bir savunma sistemine ait temel kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. Yer yer 1.55 m. yüksekliğe sahip bu taş temel, tesviye edilerek hazırlanmış ana kaya üzerine oturtulmuştur. Kuzey – güney doğrultuda, M.Ö. 7. yüzyıl sur duvarı ile aynı aksta yer alan söz konusu temel, yerel adı Urla Taşı olan kireçtaşından kesilmiş geniş ve yassı blokların yanı sıra kısmen şekillendirilmiş andezit ve mikaşist gibi farklı türde taşlarla toprak harç kullanılarak örülmüştür. Duvarın ön ve arka yüzünde iri ve geniş taşlar kullanılırken iç tarafı daha küçük ve amorf taşlarla doldurulmuştur. En geniş kısmı 2 m. olan taş örgü yükseldikçe daraltılarak duvar yüzeyine dıştan içe doğru eğim verilmiştir. Böylece taş temelin, üzerinde yükselecek kerpiç duvarın yükünü ana kaya yüzeyine yayarak aktarması sağlanmıştır. 5.60 m. lik kısmı açığa çıkarılmış sur duvarının batısına yaklaşık 6.70 m. derinliğe ve kuzey-güney yönünde 8.30 m. uzunluğa sahip kabaca at nalı biçiminde bir kule eklenmiştir (Çizim 1). Kuzeyi Geç Arkaik Dönem yapılaşma etkinliği nedeni ile tahrip edilmiş olan bu kulenin iç kısmı kerpiçle dolgulanarak desteklenmiştir. 1 Sur duvarının doğu ucu ise bu alanda yaşanan Geç Roma Dönemi etkinliği sırasında örülen duvarla (140 No’lu duvar) tahrip olmuştur. 2 Alanda yürütülen kazılar sırasında ele geçen seramik buluntular Troya II sonları ve Troya III dönemi özellikleri gösterir. Bu nedenle söz konusu savunma sistemi Erken Tunç II sonlarına tarihlenmiştir. 3 J-K 26 plan karesinde bulunan bu sur duvarı ve kulesi Urla’da Limantepe mevkiinde iç sur ile çevrelenmiş bir yukarı kent, Hamdi Balaban Tarlası mevkiinde ise dış surla çevrelenmiş bir aşağı kent olabileceğini gösteriyor olması nedeni ile Tunç Çağı şehir planlaması açısından büyük öneme sahiptir. 4 Erken Tunç Çağı sur duvarı hem toprak altında kaldığı süreç boyunca hem de arkeolojik kazılarla gün ışığına çıkarıldığı andan günümüze kadar çevresel etkenler sonucunda bozulmaya uğramıştır (Resim 1). Söz konusu duvarın bulunduğu alanın bir bölümü çelik ayaklar üzerinde yükselen çatı ile örtülerek yağmur ve rüzgâr gibi çevresel etkenlere karşı koruma altına alınmıştır. Ancak duvarın yaklaşık yarısı koruyucu çatının dışında kalarak söz konusu çevresel etkilere maruz kalmaktadır. Kış aylarında yoğun yağış alan kazı alanındaki açma çukurları su ile dolmaktadır. Bu nedenle surun hem çatı ile örtülmüş bölümü hem de çatı dışında kalan bölümü bulunduğu çukurda biriken sudan olumsuz etkilenmektedir. Yaz aylarında ise bu alan gölgede 45-50 santigrat dereceyi bulan ısıya maruz kalmaktadır. Klazomenai Kazı Başkanı Prof. Dr. Yaşar Ersoy ile yapılan görüşmede sur duvarının gerek çatı ile korunan gerekse üstü açık bölümünün koruma ve onarım çalışmalarının yapılmasına karar verilmiştir. Bu makalenin amacı Klazomenai Antik Kenti Hamdi Balaban Tarlası Sektöründe yer alan Erken Tunç Çağ II sur duvarında gerçekleştirilen koruma-onarım çalışmalarını tanıtarak, sonuçlarını bilim dünyası ile paylaşmaktır. Çalışmalar derz harcı seçimi ve sur duvarı koruma-onarım işlemleri olmak üzere iki ana başlık altında incelenebilir. 1. Derz Harcı Seçimi *Doç. Dr. Cengiz Çetin, Ankara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Bölümü, Ankara TÜRKİYE, cngcetin@gmail.com 1 Ersoy vd. 2011: 169-171; Ersoy 2013: 193-194. 2 Ersoy vd. 2013: 194, Res. 5. 3 Ersoy vd. 2011: 170; 2013: 194, Res. 6B. 4 Ersoy, 2014: 263, Fig.9; Ersoy 2011: 169-170.