242 Uluslararası Katılımlı 7. Çelik Yapılar Sempozyumu Çelik Çatılarda Kullanılan Aşık Sistemlerinin Optimum Tasarımı İbrahim Aydoğdu 1 , Mukaddes Merve Kubar 1 , Dahi Şen 1, Osman Tunca 2 , Serdar Çarbaş 2 1 Akdeniz Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Antalya, Türkiye 2 Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü,Karaman, Türkiye aydogdu@akdeniz.edu.tr, osmantunca@kmu.edu.tr, scarbas@kmu.edu.tr Öz Bu çalışmada, çelik çatılarda kullanılan bir aşık yapısının en az maliyetle en fazla yükü taşıyacak şekilde gerekli optimal boyutlarını bulan optimum tasarım yazılımı geliştirilmiştir. Yazılım için olasılıksal (stokastik) optimizasyon yöntemlerinden biri olan, ateşböceklerinin davranışlarını ve parıldama yoluyla yaptıkları iletişimlerini taklit eden ateşböceği algoritması (ABA) kullanılmıştır. Optimizasyon algoritmasında aşık profili, aşık aralığı ve gergi durumu tasarım değişkenleri olarak belirlenmiştir. Yazılımda tasarım yükleri yapının inşa edileceği yere, dış faktörlere, kullanılan malzemelere bağlı olarak TS498–1997 standardına göre hesaplanmaktadır. Profil seçimi aşamasında ise TS910’daki profil tablosundan faydalanılmıştır. Optimizasyon sınırlayıcıları TS648'de belirtilen emniyet gerilmeleri esas alınarak eğilme gerilmesi, sehim ve kayma gerilmesi tahkikleri dikkate alınarak belirlenmiştir. Elde edilecek olan çözümlerin uygulanabilir olması için algoritmanın tasarım değişkenleri ayrık değişkenler olarak belirlenmiştir. Geliştirilen yazılım uygulanmış bir örnek üzerinde test edilerek, hem tasarım yönünden hem de algoritmanın performansı açısından değerlendirilmiştir. Anahtar Sözcükler. Yapısal optimizasyon, Çelik çatılarda aşık sistemleri, Ateşböceği algoritması, Stokastik teknikler Giriş İnşaat mühendislerinin problemlere yaklaşımı emniyet, ekonomi, estetik kuramlarına dayanmaktadır. Geliştirilen bir sistemin gerekli işlevsel şartları taşıması yeterli olmamaktadır (Esen ve Ülker, 2008). Yani tasarlanacak olan taşıyıcı sistemlerin gerekli şartları taşımak şartıyla en ekonomik olması da gereklidir. Fakat karşılaşılan mühendislik problemleri lineer (doğrusal) olmayan malzeme davranışlarını içeren, çok değişkenli ve buna benzer özelliklere sahip olması sebebiyle karmaşık yapıda olabilmektedir. İnşaat mühendisliğindeki bu tarz problemlerin çözümünde optimizasyon yöntemlerinin kullanımı gün geçtikçe daha yaygın hale gelmiştir. Örneğin; Değertekin ve diğ., 2007 ve 2008 yıllarında lineer ve lineer olmayan geometrik çelik çerçeve sistemlerin optimizasyonunu çelik çerçeve sistemin en düşük maliyetini amaç fonksiyonu alarak yapmıştır. Optimizasyon belirli şartlar ve koşullar altında, belirli