materia³y edukacyjne Arkadiusz Radwan P Wprowadzenie Okolicznoæ, ¿e squeeze-out stanowi w naszym porz¹d- ku prawnym bezprecedensowe novum, nie jest ewene- mentem w skali europejskiej. Instytucja wykluczenia ak- cjonariuszy mniejszociowych wbrew ich woli ma stosun- kowo krótk¹ historiê tak¿e w wiêkszoci ustawodawstw europejskich, znaj¹cych squeeze-out. We Francji instytucja przymusowego wykupu drobnych akcjonariuszy (Exclu- sion forcée, Le retrait obligatoire) wprowadzona zosta³a ustaw¹ z 31.12.1993 r. 2 W Belgii przymusowy wykup (La cession forcée de titres/Gedwongen verkoop van effecten) umo¿liwiony zosta³ nowel¹ z 1995 r. (wejcie w ¿ycie od 1.07.1996 r.). 3 W Szwajcarii przymusowe umorzenie akcji (Kraftloserklärung) wprowadzono wraz z nowym prawem gie³dowym (ustawa z 24.03.1995 r. Bundesgesetz über die Börsen und den Effektenhandel BEHG oraz rozporz¹dze- nie wykonawcze do tej ustawy Verordnung über die Börsen und den Effektenhandel BEHV z 2.12.1996 r.). 4 W Niemczech przymusowe wy³¹czenie akcjonariuszy mniejszociowych (Ausschluss von Minderheitsak- tionären) zosta³o od 1.01.2002 r. implementowane do usta- wy z 6.09.1965 r. Aktiengesetz (§ 327a 327f AktG) na pod- stawie art. 7 ustawy o publicznych ofertach nabycia papie- rów wartociowych i o przejêciach 5 . Stosunkowo krótk¹ historiê instytucja przymusowego wykupu drobnych ak- cjonariuszy ma równie¿ w Holandii 6 i we W³oszech. 7 Na tle wymienionych ustawodawstw europejskich d³u- goletni¹ tradycjê instytucji squeeze-out posiada Wielka Bry- tania. Po raz pierwszy wprowadzono j¹ tam ju¿ w 1929 r. (sec. 155 Companies Act 1929). 8 Obecnie regulacja przy- musowego wykupu drobnych akcjonariuszy (terminus technicus: compulsory acquisition of minority shareholders 9 ) znajduje siê w sec. 428 430F Companies Act z 1985 r. 10 Przymusowy wykup akcji drobnych akcjonariuszy w prawie brytyjskim na tle k.s.h. Poród wielu istotnych zmian, których dowiadczy³o polskie prawo akcyjne z chwil¹ wejcia w ¿ycie nowego kodeksu spó³ek handlowych, na szczególn¹ uwagê zas³uguje wprowadzenie instytucji przymusowego wykupu akcji nale¿¹cych do drobnych akcjonariuszy, tzw. squeeze-out (art. 418 k.s.h.). W uzasadnieniu projektu usta- wy Kodeks spó³ek handlowych przeczytaæ mo¿na miêdzy innymi, ¿e przymusowy wykup akcji wzorowany jest na prawie holenderskim, francuskim i belgijskim. 1 ¯adne z wymienionych ustawodawstw nie mo¿e jed- nak poszczyciæ siê nadmiernie d³ug¹ tradycj¹ posiadania tej instytucji w swoim porz¹dku prawnym. Niepo- równywalnie d³u¿ej instytucja przymusowego wykupu akcji akcjonariuszy mniejszociowych egzystuje w pra- wie brytyjskim. Ju¿ sama ta okolicznoæ uzasadnia przyjrzenie siê szczegó³om regulacji normatywnej oraz praktyce stosowania interesuj¹cej nas instytucji w Wielkiej Brytanii. W toku prowadzonych rozwa¿añ czynio- ne bêd¹ odniesienia do innych ustawodawstw znaj¹cych instytucjê squeeze-out. Przeprowadzona zostanie tak- ¿e porównawcza analiza instytucji w prawie polskim i brytyjskim oraz ocena przyjêtych rozwi¹zañ. 1 Por. Uzasadnienie projektu ustawy k.s.h. w: Nowe prawo spó³ek handlowych. Ustawa z 15.09.2000 r. Zarys zmian z komentarzem, pod red. M. Klimeckiego, R. Szymkowiaka i P. Zgliñskiego, Poznañ 2000, s. 58; Uzasadnienie projektu usta- wy prawo spó³ek handlowych, Studia Prawnicze 1999/12, s. 177. 2 Zob. P. Merle, Droit commercial. Sociétés commerciales, Paris 1996, s. 692; M. Nitsch, Die öffentliche Übernahme in Frankreich w: Takeover-Recht, pod red. P. Doralt, Ch. Novotny, M. Schauer, Wien 1997, s. 121. 3 Zob. R.A. Herring, Die neuen belgischen Vorschriften zum Ausschluss und Austritt von Gesellschaftern, Recht der internationalen Wirtschaft (RIW) 1996, s. 644. 4 Zob. Ch. Köpfli: Der Ausschluss der Minderheitsaktionäre nach einem öffentlichen Übernahmeangebot, Schweizerische Juristenzeitung (SJZ) 1998, s. 53; P.V. Kunz, Einige Aspekte zur Kraftloserklärungsklage, Schweizerische Zeitschrift für Wirtscha- ftsrecht (SZW) 1999/4, s. 181; P. Nobel, Börsengesetz, Zur Kraftloserklärung von Resttiteln aus früheren öffentlichen Kaufangeboten, SZW 1998/1, s. 37; R. Schiltknecht w: Kommentar zum Schweizerischen Kapitalmarktrecht, pod red. N.P. Vogt, R. Wat- ter, Basel 1999, uw. do art. 33; P. Böckli, Schweizer Aktienrecht, Zürich 1996, nb. 1661. 5 Gesetz zur Regelung von öffentlichen Angeboten zum Erwerb von Wertpapieren und von Unternehmensübernahmen z 20.12.2001 r., dodatek do Neue Zeitschrift für Gesellschaftrecht (NZG) 2002/3. Na temat projektów regulacji squeeze-out w Niemczech zob. w szczególnoci B. Grunewald, Die neue Squeeze-out-Regelung, Zeitschrift für Wirtschaftsrecht (ZIP) 2002, s. 18; J. Sieger, K. Hasselbach, Der Ausschluss von Minderheiten nach den neuen §§ 327a ff AktG, Zeitschrift für Unternehmens und Gesellschaftsrecht (ZGR) 2002, s. 120; P.A. Baums, Der Ausschluss von Minderheitsaktionären nach §§ 327 a ff. AktG n.F. Einzellfragen, Wertpapiermitteilungen (WM) 2001, s. 1843; U. Ehricke, M. Roth, Squeeze-out im geplanten deutschen Übernahmerecht, Deutsches Steuerrecht (DStR) 2001, s. 1120; M. Habersack, Der Finanzplatz Deutschland und die Rechte der Aktionäre, ZIP 2001, s. 1230; D. Halm, Squeeze-Out heute und morgen: Eine Bestandsaufnah- me nach dem künftigen Übernahmerecht, NZG 2000, s. 1162; H. Kallmeyer, Aus- schluss von Minderheitsaktionären, Die Aktiengesellschaft (AG) 2000, s. 59; E. Vetter, Squeeze-out nur durch Hauptversammlungsbeschluss?, DB 2001, s. 743; H. Kallmeyer, Squeeze-out in Deutschland, ZIP 2000, s. 1815. 6 Art. 92a, art. 201a ksiêgi II holenderskiego kodeksu cywilnego (Burgerlijk We- tboek, Boek 2). 7 Art. 111 prawa gie³dowego, skodyfikowanego obecnie w ustawie nr 58/1998 z 24.02.1998 r. Testo Unico delle dispozicioni in materia di intermediazione finan- ziaria. 8 Zob. J.H. Farrar, B. Hannigan, Farrars Company Law, 14th Ed., London Edi- nburgh Dublin 1998, s. 607 (dalej w skrócie Farrars Company Law); J. Than, Zwangsweises Ausscheiden von Minderheitsaktionären nach Übernahmeangebot?, Festschrift für Claussen, Köln Berlin Bonn München 1997, s. 414 (dalej w skrócie J. Than, FS Claussen 1997). 9 Termin squeeze-out pochodzi raczej z amerykañskiej ni¿ brytyjskiej kultury praw- nej. Bardziej adekwatne by³oby jednak okrelenie freeze-out. Zob. szerzej Ch.R. Clark, Corporate Law, Boston Toronto 1986, s. 499. 10 Obecna wersja ustalona przez sec. 172 Financial Services Act 1986 i jego Sche- dule 12. Zob. G. Morse, Charlesworth & Morse Company Law, 14th ed., London 1991, s. 869 (dalej w skrócie Charlesworth & Morse Company Law). PRZEGL¥D PRAWA HANDLOWEGO styczeñ 2003 41