Şarkiyat ICSS’17 Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi/International Congress of Social Science 78 Milli Mücadele Döneminde Mardin’in Fransızlar Tarafından İşgal Planı ve Bunun Yankıları Oktay Bozan 1 Birinci Dünya Savaşı esnasında İtilaf Devletleri arasında 16 Mayıs 1916’da Petersburg’da Sykes-Picot antlaşması imzalanmıştır. Yapılan bu gizli antlaşmaya göre Musul, Urfa, Maraş ve Antep şehirleri Fransızlara bırakılmıştır. Ancak Mondros Mütarekesi’nden sonra, 1919 yılının Şubat-Mart ayları içerisinde, İngilizler, Fransa’ya karşı bir pazarlık konusu olarak ellerinde bulundurmak amacıyla petrol bölgesi Musul Vilayeti ile birlikte Urfa, Antep, Maraş’ı peş peşe işgal etmiştir. Bir süre sonra İngilizler, Diyarbakır ile Mardin’de zararlı siyasi propagandalar yapmak suretiyle, halk arasında ayrılık yaratmaya çalışmıştır. Bu amaçla bazı aşiret reislerini kâh para vermek, kâh cebir ve şiddet göstermek suretiyle elde etmek suretiyle Osmanlı Devleti’nden koparmaya çalışmıştır. Böylece Kürt aşiretlerini Osmanlı idaresine karşı ayaklandırarak bölgenin işgali amaçlanmıştır. Bu kapsamda bölgenin siyasi sorumluluğunu yürüten Edward William Charles Noel, Mardin, Diyarbakır, Elazığ, Siverek ve Musul bölgesinde görevlendirmiştir. Binbaşı Noel, yaklaşık 6-7 ay Mardin'de propaganda faaliyetlerinde bulundu. Buralardaki aşiret reisleri ile yaptığı görüşmelerde Kürt milliyetçiliğini öne plana çıkarmak suretiyle onları kışkırtmaya çalışmıştır. Ancak çoğu aşiret reisi, İngiliz işgalini reddettiklerini ve Osmanlı idaresi altında kalmayı tercih ettiklerini açıkça dile getirmişlerdir. Paris’te 15 Eylül 1919’da İngiltere Başbakanı David Lıoyd George ile Fransa Başbakanı Clemenceau arasında önemli bir görüşme yapılmıştır. Görüşmeler neticesinde “Sykes-Picot Antlaşması’nda yapılan tadilatla “Suriye İtilafnamesi” ortaya çıkmıştır. Buna göre Urfa, Antep ve Maraş Fransızlara bırakılmış, buna karşılık Musul da İngilizler’e verilmiştir. İngilizler bununla Hindistan yolunu güvence altına almak ve Fransızları Anadolu’da meşgul etmek istemiştir. Bu şekilde bölgenin Fransızlara devredilmesine tüm Anadolu ahalisi gibi Mardinliler de tepki göstermiştir. Mardinliler, herhangi bir işgal durumunda topyekûn olarak karşı koyacaklarını, 30 Ekim 1919 tarihinde, 25 bin kişinin katıldığı bir mitingde dile getirmişlerdir. Mardin Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti’nin öncülüğünde yapılan bu mitingde haksız, adaletsiz bir sulh kararının medeniyet âlemine refah ve saadet getirmeyeceği, bilakis kanlı bir gelecek oluşturacağı dile getirilmiştir. Midyat ve Nusaybin’de de bölgenin işgalini kınayan açıklamalar yapılmıştır. Mondros Mütarekesine ait hükümleri yok sayan ve 15 Eylül 1919’da Londra’da imzalanan yeni anlaşmaya dayanan Fransızlar, güney şehirlerini birer birer işgalleri altına almaya başlamıştır. Bu ortamda Mardin halkı Maraş, Antep, Urfa’da yaşanan felaketin nihayet bir gün kendilerini de etkileyeceğini dikkate alarak harekete geçmiştir. Bu sırada Yarbay Kenan Bey, Mardin’de 5. Tümen Kumandanı olarak görev yapıyordu. Başarılı bir asker olan Yarbay Kenan Bey, Mardin’de milli teşkilatı vücuda getirebilecek kimselerle temasa geçmiş ve Eyüp Önen’i bu işe görevlendirmiştir. Fransa’nın Suriye genel valiliği görevine kadar yükselen Albay Norman, 9 Ocak 1920 günü yanında dört subayı ile keşif ve istihbarat amacıyla trenle Mardin istasyonuna gelmiştir. Albay Norman’ın Mardin’e gelişini işgalin başlangıcı olarak yorumlayan Mardin Müdafaa-i 1 Yrd. Doç. Dr, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi Anabilim Dalı, oktaybozan210@gmail.com