393 The Journal of Social Sciences Institute Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, The Journal of Social Sciences Institute Sayı/Number:35 – Sayfa / Page: 35 ISSN: 1302-6879 VAN/TURKEY Makale Bilgisi / Article Info Geliş/Received: 01.05.2017 Kabul/Accepted:18.05.2017 XIX. YÜZYIL OSMANLI TAŞRASINDA MERKEZİ TEAMÜLLER BAĞLAMINDA AŞİRETLER ⃰ TRIBES IN THE CONTEXT OF CENTRAL HABITS IN 19TH CENTURY OTTOMAN COUNTRYSIDE Ercüment TOPUZ Öz Osmanlı Devleti, aşiret ilişkilerine benzer boylardan müteşekkil bir yapı olarak tarih sahnesine çıkmış ve bu özelliği dolayısıyla günümüz tarihçilerince devletin kurucu unsuru olan Kayı boyu “eşitler arasında birinci” olarak tarif edilmiştir. Devlet, bu tarifini emperyal geleneğin kuruluşuna kadar muhafaza etmiş ancak bu dönemle birlikte aşiret ve aşiret benzeri yapıları emperyal kimliği içinde kendine benzeştirmeye çalışmıştır. Bu bağlamda payitaht odaklı değerler manzumesini çeşitli siyasi ve sosyal enstrümanlarla desteklemiş ve bu enstrümanları siyasi tecrübesine paralel olarak sürekli olarak güncellemiştir. Devletin taşrayı kendi kaderine ortak etme adına ortaya koyduğu performans karşısında taşranın dolayısıyla aşiretlerin yer yer tepkileri söz konusu olmuştur. Bu tepkilerin toplamından XVII. yüzyılda yaşanan kıyam hareketleri doğmuştur. XVII. yüzyıl Osmanlı dünyasını topyekûn esir alan siyasi, içtimai ve iktisadi başkaldırılar, devlet ve taşra ilişkilerine yeni bir boyut kazandırmıştır. XVII. yüzyıl artıkları, son iki asır Osmanlı dünyasında merkez ve taşra arasındaki ilişkinin denge ve seviyesini şekillendirmiştir. Yaklaşık bir buçuk asırlık dönemde devlet, merkezi değerlerini taşranın arzularına kurban etmemek için siyasi teamüllerinden taviz vererek bu dönemle birlikte taşranın siyasi ve sosyal koordinatörleri olan aşiret beylerini kendi menfaatlerine ortak yapmanın uğraşını vermiştir. Bu cümleden olarak devlet, stratejik konumda bulunan aşiretleri çeşitli usuller üzerinden ödüllendirerek hem