45 BARTOSZ AWIANOWICZ Retoryka w Gdańskim Gimnazjum Akademickim w świetle programów szkolnych, wykładów i praktyki oratorskiej drugiej połowy XVI i XVII wieku In the later stages of the Renaissance in Germany [tj. po Melanchtonie], the most important treatise on rhetoric was the Systema Rhetoricae by Bartholomew Keckerman, a work of over seven hundred pages published in Danzig in 1606. (…) Keckermann’s work was much studied in northern Europe and in England, where it was a textbook in dissenting schools until the end of the century. George A. Kennedy (1999: 244) F akt umieszczenia Bartłomieja (Bartholomäusa) Kecker - manna (1572–1609) jako jedynego przedstawiciela siedemnastowiecznej teorii retorycznej niemieckiego kręgu kulturowego w przekrojowej, podręcznikowej książce amerykańskiego badacza retoryki Classical Rhetoric and its Christian and Secular Tradition from Ancient to Modern Times świadczy wymownie o roli, jaką ten gdańszczanin z urodzenia, absolwent Gdańskiego Gimnazjum Akade- mickiego, a przez siedem ostatnich lat życia, po powrocie ze studiów z Wittenbergi, Lipska i Heidelbergu, profesor ilozoii in Gymnasio Dantiscano, odegrał w historii retoryki w Europie wczesnej epoki nowożytnej. Keckermann jest zresztą postacią dla retoryki gdańskiej zarazem i emblematyczną, i wyjątkową. Emblematyczną, gdyż jako wybitny pedagog i uczony, reformator progra- mu gimnazjalnego i autor ponad dwudziestu traktatów i podręczników z zakresu polityki, ekonomii, matematyki, astronomii, teologii, a zwłaszcza ilozoii (ze szczególnym uwzględnieniem logiki) i retoryki (również kościelnej), był ważnym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń rekto- rów i profesorów Gimnazjum przez niemal cały wiek XVII 1 . 1 Bodaj najdobitniejszym dowodem na swoisty kult Keckermanna w Gimnazjum Akademickim jest fakt przekazania bibliotece szkoły w r. 1673 przez burmistrza i protoscholarchę gdańskiego