nsan üzerinde etiğe aykırı deneylerin tarihi, tıp tarihi kadar eskidir. İskenderiye Tıp Okulu’nu kuran Herophilus ve Erasistratus’un insan kadavrası üzerinde ilk defa olarak halkın önünde disseksiyon yaptıkları söylenir. Hatta Ptolomeler’in izni ile hapishaneden aldıkları canileri canlı iken disseke ederek tabiatın gizlediği sırları keşfetmeye çalıştıkları, deneysel amaçla kullandıkları söylenir. 1,2 M.S. 2. yüz- yılda İranlı bir prensin bir tıp öğrencisine üst toplumsal kesim üzerinde olmaması Turkiye Klinikleri J Med Ethics Law Hist-Special Topics 2018;4(1):1-13 1 Biyotıp Araştırmalarının Tarihsel ve Etik Köşe Taşları, Biyotıp Araştırmaları ile İlgili Geçmişten Günümüze Varolan Etik Düzenlemelerin İzini Sürmek ÖZET İnsan üzerindeki kasıtlı tıbbî deneylerin ahlakına ilişkin tartışmalar, Yunan'dan Roma kö- kenlerine, 18. yüzyılda çiçek hastalığına karşı yapılan tartışmalara, 19. yüzyıldan sonra bildirilen ka- tılımcısı insan olan deneyler ve 20. yüzyılın önemli gelişmelerine kadar birçok tartışmaya kadar uzanmaktadır. İnsanları ilgilendiren araştırmaların etiği ile ilgili pek çok vaka incelemesi bu uzun geçmişe dayanır. İnsan deneyleri tarihinde en karanlık ve en parlak dönemleri içeren bu süreçler, araştırma etiği ve düzenlemesinin değerlendirilmesi için olumlu ve olumsuz standartlar olmaya devam etmektedir. İnsanlar üzerinde yapılan araştırmalar tarihinde etiğe ilişkin olarak yaşananlar, araştırmalara uygulanan etiğin işlemleri ve doğası hakkında fikir yürütmek amacıyla vaka olarak, anlamaya yardımcı araçlar olarak hizmet ederler. Bunları vaka örnekleri gibi kullanarak, bireysel olarak ya da çalışma grupları içinde insanların deneylerde kullanımlarını savunan ya da buna izin veren (bilerek veya bilmeyerek) etik ilkeleri tanımlayabiliriz. Bunu, aşağıdakiler arasındaki karşı- lıklı etkileşimleri kullanarak yapabiliriz: (1) deneylerin türleri, (2) bu deneyler için gerekçeler ve nedenler, (3) bu gerekçe ve nedenlerin arkasındaki etik varsayımlar. Anahtar Kelimeler: Biyoetikler; biyomedikal araştırma; etik, araştırma; insan deneyimi; tıp tarihi; helsinki bildirisi ABSTRACT Discussions over the morality of deliberate medical experiments on human beings ex- tend from Greek and Roman antiquity,to debates over smallpox innoculations in the 18 th century, to numerous controversies over reported abuses of human subjects after 19 th century, to a host of 20 th century developments. Many case studies of the ethics of research involving human subjects could be drawn from this long history. Comprising the darkest and brighteset periods in the history of human experimentation, these process continue to serve as positive and negative standards for evaluating research ethics and regulation. Concerning ethics, episodes in the history of research with human subjects serve as cases, as heuristic devices, for thinking about the natüre and function of ethics as applied to research. By using them as case examples, readers individually and in study groups can identify ethical principles that will more likely protect or permit abuses of human sub- ject. This can be done by reflecting on the interplay between (1) types of experiments, (2) the rea- sons or rationales for these experiments, and (3) the ethical assumptions underlying these reasons and rationales. Keywords: Bioethics; biomedical research; biomedical research; human experimentation; history of medicine; helsinki declaration Nüket ÖRNEK BÜKEN a a Tıp Tarihi ve Etik AD, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara Geliş Tarihi/Received: 25.05.2017 Kabul Tarihi/Accepted: 22.01.2018 Yazışma Adresi/Correspondence: Nüket ÖRNEK BÜKEN Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik AD, Ankara, TÜRKİYE buken@hacettepe.edu.tr Copyright © 2018 by Türkiye Klinikleri DERLEME